گزارش

همايش تقويت نظام خانواده و آسيب شناسي آن

همايش « تقويت نظام خانواده و آسيب شناسي آن» از سوي گروه روان شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) با همكاري پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دفتر مطالعات و تحقيقات زنان وابسته به مديريت حوزه علميه خواهران در يازدهم اسفندماه 1384 در تالار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) با حضور جمعي از فرهيختگان حوزه و دانشگاه برگزار شد. همايش در دو بخش مقاله و ميزگرد به كار خود آغاز كرد. در بخش مقالات، از ميان 129 چكيده و 81 مقاله رسيده 12 مقاله براي ارائه در روز همايش برگزيده شد. آن چه مي‌خوانيد چكيده اي از مهم ترين مباحث و موضوعات ارائه شده در اين همايش است.

در مراسم افتتاحيه، دبيرعلمي همايش حجت الاسلام والمسلمين حاج آقا غروي ضمن ارائه گزارشي از روند به نقش و اهميت خانواده اشاره كرده و اظهار داشت: درعصر حاضر نظام خانواده دچار مكشلات اساسي گرديده و حفظ و تقويت آن تلاش جدي را مي‌طلبد . وي هدف از برگزاري اين همايش را تلاش براي همفكري، تعامل و دستيابي به راهكارهاي مناسب در زمينه تقويت نظام خانواده و شناخت آسيب‌هاي آن اعلام كرد.

همايش، كار خود را با ارائه مقالات برگزيده و سه ميزگرد در زمينه «سن ازدواج» «نقش هاي جنسيتي در خانواده » و « جهاني شدن و خانواده» ادامه داد.

علي احمد پناهي، اولين سخنران همايش بود كه مقاله اي تحت عنوان: «اهميت ازدواج و سن مناسب آن» ارائه كرد. وي با اشاره به اهميت ازدواج از نظر اسلام، به آثار تربيتي و روان‌شناختي آن پرداخت . محور اصلي مقاله، تعيين سن مناسب ازدواج برشمرد. در بخش پاياني مقاله به اين موضوع اشاره كرد كه علاوه بر بلوغ جنسي؛ رشد عاطفي، رشد عقلي و رشد اجتماعي نيزلازم است.

در ادامه، محمدرضا كيومرثي كارشناس ارشد روانشناسي باليني، به بررسي رابطه بين «سوگيري مثبت والدين و كاهش لغزش هاي اخلاقي فرزندان در خانواده » پرداخت. وي اظهار داشت: براساس تحقيقات انجام شده سوگيري منفي و فقر مهارت هاي تعاملي مثبت در والدين با لغزش هاي اخلاقي فرزندان ارتباط دارد.

مهمترين رهيافت مقاله او اين بود كه سوگيري مثبت از قبيل ؛ ابراز محبت، تشويق و گفتگوي صميمي با فرزان مي‌تواند از بسياري لغزش هاي اخلاقي جلوگيري كند.

در ادامه اين نشست حضرت آيت الله مصباح طي سخناني به بررسي موضوع خانواه پرداخت. وي يكي از معضلات جامعه صنعتي را شست شدن نظام خانواده دانست و تاكيد كرد، در نظام معرفتي اسلام، خانواده تعريف روشني دارد و آثار مثبت خانواده در شكل طبيعي آن حاصل مي‌شود.

سخنران بعدي همايش دكتر خدابخشي احمدي، دكتراي روان شناسي از دانشگاه علوم پزشكي بقيه الله بود كه به بررسي «رابطه تقيدات مذهبي و سازگاري زناشويي » پرداخت.

وي براساس تحقيقات خود مبني بر اين كه تقيدات مذهبي زوجين با سازگاري زناشويي آن ها رابطه همبستگي دارد، تأكيد كرد كه تقيدات مذهبي بايد در خانواده ها تقويت شود.

پس از آن، سركار خانم راضيه زارعي مقاله‌اي با عنوان: «حقوق خانوادگي زنان در نظريهاي فكري ـ مذهبي ايران» ارائه كرد.

اولين ميزگرد همايش،با حضور كارشناسان دكتر بابك شمشيري، حجه الاسلام علي ابوترابي و خانم دكتر ميرخاني و حجت‌الاسلام دولتخواه با موضوع «سنّ ازدواج» به بررسي و بحث پيرامون موضوع ياد شده و سؤالات مربوط به آن پرداخت.

در بخش دوم همايش، چهار مقاله ارائه شده. مقاله نخست با عنوان: «نقش فرزند در استحكام و بهداشت رواني خانواده» توسط حجت‌الاسلام محمد صادق شجاعي، كارشناس ارشد روان‌شناسي باليني در جامعه مدرن” تاثير فرهنگ غربي بر داشتن فرزند را بازشناسانده و با استفاده از آيات و روايات و نيز تحقيقات تجربي انجام شده، جايگاه و نقش مثبت فرزند در خانواده را بررسي كرد.

«رابطه بين هوش عاطفي و رضايت زناشويي» عنوان مقاله بعدي بود كه توسط دكتر يارمحمديان از دانشگاه اصفهان ارايه شد. وي ضمن اشاره به عوامل مؤثر در رضايت زناشويي در بخشي از سخنان خود تصريح كرد كه: در بين عوامل زمينه‌ساز استحكام خانواده، ميزان هوش عاطفي زوجين بيشترين اهميت را داراست.

سپس، حجت‌الاسلام حسين بُستان كارشناس ارشد جامعه‌شناسي از پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بحث «خانواده و تغيير نقش‌هاي جنسيتي» را مطرح كرده مفهوم نقش در جامعه‌شناسي به وظايف و انتظاراتي اشاره دارد كه براي هر فرد بر حسب پايگاهي كه در جامعه احراز نموده، تعيين شده است. وي در مقاله خود به طور برجسته بررسي و ارزيابي آثار تغيير نقش هاي جنسيتي بر خانواده پرداخت.

دکتر افروز در پاسخ به سؤالي در زمينه پيامد هاي جهاني شدن در خانواده به اين موضوع اشاره کرد: پيامد هاي جهاني شدن بر خانواده را نمي توان جداي از تأثيرات آن بر جامعه در نظر گرفت. سپس در خصوص پيامد هاي جهاني بر خانواده به محور هاي زير اشاره کرد:

1- شيوه لذت گرايي

2- رواج بي بند و باري

3- کاهش حساسيت اخلاقي

4- کاهش انگيزه ازدواج

5- زير سؤال بردن ارزش و اعتبار خانواده

اين نشست، با سخنراني سركار خانم فتاحي‌زاده در زمينه «مراحل تربيت در اسلام و نقش‌هاي والدين در انتقال ارزش‌هاي ديني» به كار خود ادامه داد. فتاحي‌زاده پس از بيان مراحل تربيت از نظر اسلام، به آموزه‌هاي ديني كه نقش مؤثري در تربيت كودكان دارد، اشاره كرد. مهمترين آموزه‌ها كه وي بدان‌‌ها  اشاره كرد عبارت بودند از: 1ـ شاد كردن كودك و بازي با او 2ـ تكريم شخصيت كودك 3ـ نصيحت و تنبيه كودكان 4ـ اظهار محبت به كودكان 5ـ ادب آموزي و تقويت ايمان و اخلاق در كودك در دومين ميزگرد همايش حجت‌الاسلام دكتر جواد اژهاي، دكتر عاطف وحيد و سركار خانم علاسوند و حجت‌الاسلام زيبايي‌نژاد به بررسي و بحث پيرامون نقش‌هاي جنسيتي در خانواده پرداختند دكتر جواد اژه‌اي در بخشي از سخنان خود به اين نكته اشاره كرد كه امروزه گرايش به اين سمت است كه نقش‌هاي جنسيتي ثابت وجود ندارد و در اثر اين گرايش رويكرد فمينيستي شكل گرفت . حتي نقش مادر شدن هم امروزه يك نقش مشترك در نظر گرفته مي‌شود.

يكي از موضوعاتي كه در اين نشست روي آن تأكيد شد اين بود كه در اسلام يكسري نقش‌هاي جنسيتي ثابت داريم كه به هيچ وجه قابل واگذاري نيست.

در ادامه اين مراسم، مقاله حجت‌الاسلام ابوالقام شبيري دانشجوي دكتراي روان‌شناسي با عنوان: «اشتغال زوجين، آثار و پيامدهاي آن بر فرزندان» قرائت شد. در قسمت اول مقاله ضمن تبيين و طبقه‌بندي عوامل خطر آفرين خانواده به عوامل خطر زميني، روان‌شناختي و اجتماعي راهكارهايي در اين زمينه معرفي شد. يافته‌هاي اين تحقيق نشان داد كه انواع  اشتغال زوجين از قبيل اشتغال تمام وقت همزمان، پاره‌وقت متناوب اشتغال آزاد و اشتغال در محيط مردانه هر كدام به نحوي در اعتماد به نفس، هويت‌يابي و رشد بهنجار شخصيت فرزندان تاثيرات منفي به همراه دارد.

«آسيب‌شناسي مشكلات رفتاري و عاطفي نوجوانان دختر در خانواده‌هاي محروم » عنوان مقاله دكتر مريم وفايي‌، دكتراي روان‌شناسي از دانشگاه تربيت مدرس بود كه در بخش بعدي همايش ارايه شد. پس از آن، دكتر رضا پورحسين در زمينه «رسانه‌هاي جمعي و مشكلات خانوادگي» به سخنراني پرداخت. وي در بخشي از سخنان خود ضمن اشاره به تأثيرات منفي رسانه‌ها بر خانواده گفت: عوامل گوناگوني موجب آسيب‌ ديدن پيوند عاطفي خانواده شده و در نتيجه انسجام آن را به مخاطره مي‌اندازد. در اين ميان، گسترش رسانه‌هاي جمعي به ويژه رسانه‌هاي شنيداري به دليل كاركرد متنوع خود، تأثيرات زيانباري بر خانواده مي‌گذارد.

دكتر پورحسين، در ادامه به اين موضوع اشاره كرد كه براساس تحقيقات انجام شده ميزان مشاهده تلويزيون توسط افراد ايراني نزديك به چهار ساعت و نيم در روز است. اين ميزان بسيار زياد  است و مي‌تواند به كاهش فضاي گفتگو ميان اعضاي خانواده” بي‌اشتهايي رواني، خستگي ، مشكلات تحصيلي و اعتياد رواني در افراد منتهي شود.

در ادامه، حجت الاسلام يوسف زاده مقاله‌اي با عنوان: «آسيب‌شناسي تحولات خانواده در غرب» ارايه كرد.

سومين ميزگرد همايشي با با شركت كارشناسان دكتر غلامعلي افروز، حسين شرف‌الدين، حجت‌الاسلام دكتر عاملي و حجت‌الاسلام سالاري‌فر به بررسي و بحث پيرامون «جهاني شدن و خانواده» پرداخت. دكتر عاملي با اشاره به پيشينه جهاني شدن، به اين موضوع اشاره كرد كه: ريشه جهاني شدن به اديان بزرگ اسلام و مسيحيت بر مي‌گردد. با اين وجود، امروزه جهاني شدن معناي متفاوت از آن چه در مذاهب و اديان مطرح بود، يافته است.

دكتر افروز در پاسخ به سوالي در زمينه پيامدهاي جهاني شدن بر خانواده به اين موضوع اشاره كرد كه: پيامدهاي جهاني شدن بر خانواده را نمي‌توان جداي از تأثيرات آن بر جامعه در نظر گرفت. سپس درخصوص پيامدهاي جهاني شدن بر خانواده به محورهاي زير اشاره كرد: 1ـ شيوع لذت‌گرايي 2ـ رواج بي‌بندوباري 3ـ كاهش حساسيت اخلاقي 4ـ كاهش انگيزه ازدواج 5ـ زير سؤال بردن ارزش و اعتبار خانواده.

 اين مراسم با سخنراني دبير علمي همايش خاتمه يافت. وي ضمن سخناني كوتاهي به دستاوردهاي همايش اشاره كرد و اظهار اميدواري نمود كه محصولات همايش بتواند در تقويت نظام خانواده و آسيب‌شناسي آن مورد استفاده قرار گيرد.