حجاب ديروز، امروز، فردا

محسن حدادي و زهرا ابوعلي

راهپیمایی علیه بدحجابی، میدان ولیعصر، 3/5/63

بي‏ترديد يکي از مهم‏ترين دغدغه‌هاي اصلي نظام مقدس جمهوري اسلامي، بسط و گسترش فرهنگ ناب محمدي(ص) در جامعه بوده و هست. مسئله حجاب نيز به عنوان يکي از ارکان اصلي حفظ عفت عمومي در جامعه، همواره مورد بحث و نظر کارشناسان مختلف بوده، تا آنجا که با گذشت 28 سال از پيروزي انقلاب بي بديل اسلامي در ايران، هنوز يکي از مباحث زنده و جريان‌دار اين نظام محسوب مي‌شود.

آنچه خواهيد خواند، نگرشي است کوتاه بر آنچه که در دوران پيدايش و پس از شکل گيري انقلاب اسلامي در ايران رخ داده است که تنها هدفش نگاهي به گذشته براي تصميم گيري براي آينده‌اي بهتر است.

اگر به وضع ايرانيان تا قبل از دستور كشف حجاب رضاخان مراجعه كنيم، ‌خواهيم ديد كه اكثريت قريب به اتفاق ايرانيان از ديرباز، حجاب را به عنوان يكي از اصلي‌ترين نمادهاي دينداري و مسلماني به حساب مي‌آوردند. حتي در برهه‌‌هايي همچون كشف حجاب، ممانعت از دختران با حجاب براي ورود به مدارس و ادامه تحصيل نيز بسياري از خانواده‌ها، عطاي تحصيل و پيشرفت را به لقاي حفظ اعتقادات خود بخشيدند تا ثابت كنند، حكومت‌ها تنها و تنها بر نوع زندگي، سياست حاكم و برخي مسائل اجتماعي و اقتصادي آنها حكم‌راني مي‌كنند و نه بر اعتقاداتشان. در همان دوره كشف حجاب و حتي قبل‌تر از آن هم تنها وابستگان دربار و برخي دولتي‌ها (اعم از دولتمردان و كارمندان دولت) تجدد سوغات‌گونه فرنگ را بر خود تافتند، و گرنه اكثريت همچنان با اعتقادات راسخ خود، مباني اصلي اسلام را حتي در زمان خفقان و ممنوعيت، زنده نگاه مي‌داشتند.

با پيروزي انقلاب اسلامي كه همواره در طول سال‌هاي مبارزه‌، دغدغه‌هاي دين مداري و دين‌محوري در حكومت را در شعارها و اصول راهبردي خود مي‌دانست، ‌توقع از نظام براي تحقق كامل اين اصول بيش از گذشته شد. در اين ميان پس از گذشت بيش از دو دهه از پيروزي انقلاب، نگاه‌هاي متفاوتي وجود دارد و وضعيت كنوني از نظر حجاب زنان با نگاه‌هاي متفاوتي تعريف و تحليل مي‌شود. از ميان آنان بهزاد كشميري‌پور، گزارشگر صداي آلمان در تهران،‌ در بهمن‌ 84 و در گزارشي تحليل‌گونه چنين مي‌نويسد:

«از سال پيش مسئله حجاب و"بدحجابي" به يكي از معضلات اجتماعي بدل شده است. گرچه براي رعايت نكردن "پوشش شرعي" مجازات‌هايي پيش‌بيني شده، اما تعريف ويژگي‌هاي اين پوشش هنوز نامشخص است.

حجاب خوب كدام است و حجاب بد، كدام؟ اين پرسشي است كه از سال پيش مطرح شده و هنوز هيچ كس پاسخ روشني براي آن ندارد. اوايل انقلاب كه تعدادي از زنان براي آزادي پوشش جلوي نخست‌وزيري تظاهرات مي‌كردند عده‌اي با شعار "يا روسري يا توسري" ظاهراً پوشاندن موها و بعداً به تن كردن مانتو را حجاب مي‌دانستند اما مسئولان هرجا توانسته‌اند نشان داده‌اند كه چادر و مقنعه را به عنوان "حجاب خوب" ترجيح مي‌دهند. پوشش زنان از آنجا رنگ يك "معضل اجتماعي" به خود گرفت كه از طرفي مسئولان بر سر تعريف حجاب خوب و بد با هم به توافق نمي‌رسند و از سوي ديگر "حجاب خوب" خيلي وقت‌ها در عمل غيرقابل استفاده است.(!)

گرچه پوشش مسئله هر روز مردم است، موضوع حجاب و "بدحجابي" هر ازگاهي و به مناسبتي موضوع روز مي‌شود و بحث‌هاي داغي به همراه مي‌آورد كه با گذشت زمان دوباره فراموش شود. تابستان و فصل گرما همواره بازار بحث "بدحجابي" را داغ‌تر مي‌كند. آنچه در اين سال‌ها تقريباً براي همه روشن شده اين نكته است كه به گفته عضو كميسيون اجتماعي مجلس، مرتضي فيض‌علي، "كارهاي مقطعي هميشه با شكست مواجه مي‌شود". و برخوردهايي كه در اين سال با مسئله حجاب صورت گرفته اغلب تدابير و تصميم‌هايي مقطعي بوده‌اند.» و اين ابتداي ماجراي تمام ناشدني حجاب در ايران است. به عقيده نگارنده، مهم‌ترين علت وجود برخي نابساماني‌ها درباره حجاب كه آن هم بيشتر در شهرهاي بزرگ ايران اسلامي ديده مي‌شود، يك مشكل تاريخي است و آن فراموشي باغباني انقلاب عزيزمان است. پس از پيروزي انقلاب و در شرايطي كه بيش از 98 درصد مردم جمهوري اسلامي را پذيرفتند، بسياري به دنبال زيرساخت‌هاي اقتصادي و سياسي حكومت رفتند و پايه‌هاي فرهنگي را با توجه به همراهي بي نظير مردم، از اين مهندسي بي نياز دانستند. بوستان هميشه سبز سال‌هاي 57 و 58 با آغاز جنگ تحميلي بيش از پيش مورد غفلت واقع شد. پس از پايان جنگ نيز دوران سازندگي، اين غفلت را دو چندان كرد. به هر حال هر باغ و بستان و بوستان‌آبادي بدون رسيدگي و باغباني با وجود زميني مرغوب، از علف‌هاي هرزه و آفات مصون نمي‌ماند و بوستان فرهنگي انقلاب نيز با پيشرفت‌هاي حوزه‌هاي مختلف و حضور جدي‌تر زنان در عرصه‌هاي متعدد و متنوع اجتماعي از اين آفات بي‌نصيب نماند. به اين‌ها هجمه‌ فرهنگي دشمن و بمباران رسانه‌اي و تبليغاتي غرب كه بسته‌هاي سوغات‌گونه‌اش همچنان ادامه داشت و ادامه دارد، را هم اضافه كنيد. پس معضل ضعف باغباني و هدايت خوب فرهنگي، توجيه مسائل اجتماعي براي نسل‌‌هاي بعد از انقلاب و همچنين غفلت از حضور دشمن باعث شد، آن بوستان سبز دهه شصت كم كم علف‌هرزه‏ها و گياهان مضري را در خود ببيند.

حجاب چرا؟ مخالفت چرا؟

اصولا در هر جامعه اي و پس از رويش هر انقلاب و ظهور ايدئولوژي جديد حکومتي همواره در ابتدا مشکلاتي پيش مي¬آيد، از جمله در اوايل انقلاب بسياري با توجه به حاکميت جمهوري اسلامي، تندروي¬ها و کندروي¬هاي بسياري را در حوزه¬هاي فرهنگي انجام دادند. البته با توجه به آنچه که قبل¬تر اشاره شد، ساختار بعضي از نهادهاي دولتي به شدت نياز به ترميم داشت. حدود يک ماه پس از پيروزي انقلاب که بالتبع بايد بسياري از "بايد و نبايد"هاي جديد در مجموعه¬هاي مختلف و مرتبط با نظام حکم¬فرما مي¬شد، امام خميني(ره) رهبر فقيد انقلاب در پيامي صراحتا تاکيد کردند: زنها بايد با حجاب به وزارتخانه¬ها بروند.1 نوع نگاه معمار کبير انقلاب در اين يک جمله هم بسيار هوشمندانه و حساب شده است، اين جملات زماني ادا شد که عده¬اي به واسطه پيروزي انقلاب، مانع حضور زنان در ادارات دولتي مي¬شدند و تنها "چادر" را به عنوان حجاب اسلامي مي¬دانستند. حجت الاسلام اشراقي، داماد حضرت امام (ره) در تاريخ 17 اسفند 57 و شايد در تشريح اين جمله حضرت امام به راديو انقلاب اسلامي اين چنين گفت: "بايد در نظر داشت که حجاب به معني چادر نيست همين قدر که موها و اندام خانم¬ها پوشانده شود و لباس آبرومند باشد حالا به هر شکلي که باشد مهم نيست. چادر چيز متعارفي است و بسيار خوب است. اما به خاطر طرز کار و نوع کار خانم¬ها شايد گاهي پوشاندن بدن و مو به طريق ديگر هم حجاب باشد، حرفي نيست."

حتي مسئولان وقت در مورد اقليت¬هاي مذهبي نيز با احترام کامل برخورد کردند و اين گونه عنوان شد که آنها با هر آئين و مذهبي قابل احترام و مورد حمايت جمهوري اسلامي ايران هستند، توقع آن است که براي ظاهر شدن در اجتماع با عرف ايران اسلامي هماهنگ باشند.

از سويي برخي شبه روشنفکران در همان روزهاي تولد انقلاب، حجاب را مانعي براي رشد و توسعه کشور مي‏دانستند، شاهد مثالشان هم کشورهاي غربي بود. آيت الله طالقاني در تاريخ 20/12/57 طي سخناني شيوا، اين مغاطله را پاسخ دادند: "حجاب در ايران يک مسئله سنتي و تاريخي است که در عمق تاريخ ما و تاريخ شرق مطرح بوده است. هميشه زنهاي ما داراي يک فرم حجاب بوده‏اند، حجاب به معناي عامش، نه مخصوص به چادر و وضع خاص، يعني حفظ عفاف، يعني وقار، حفظ وقار و شخصيت زن هميشه در ايران و کشورهاي شرقي اسلامي و غيراسلامي بوده و شما ملاحظه مي‏کنيد که هندي‏ها، زنهاي هندوستان، با اين که مسلمان نيستند براي حفظ سنت اصيل ملي شان، اکثرا داراي حجابي سرپوشي هستند که مظهر کامل زنان مترقي و مدير و سياستمدار شرق، خانم "گاندي" است. بايد بدانيد که رضا شاه يا بر اثر برنامه‏هاي استعماري خواست زنان ما را خفيف کند و به بي بند و باري بکشاند و همان طوري که برنامه عمومي استعمار است که زن و مرد را سرگرم شهوت راني‏ها، خوش گذراني‏ها و عياشي‏ها بکنند تا بتوانند کارشان را پيش ببرند و يا خيال مي‏کرد همين قدر لباس‏ها را که کوتاه کرد، مردم ايران که کت و شلوار پوشيدند، شاپو گذاشتند، زنها که بي حجاب شدند ديگر ترقي کرده‏ايم. کار رضاشاه همين بود، خيال کرد که دنياي غرب که مترقي شده و پيشرفت کرده است دليلش اين است که زنانش بي‏حجابند و توسعه اقتصاد و علم و قدرت و صنعت نيز به همين دليل است."

اين در حالي بود که برخي سياسيون وجود حجاب را يک مانع جدي براي استقرار دموکراسي مي‏دانستند و معتقد بودند حجاب براي چه؟ در يک کشور آزاد، هر فردي مختار است نوع پوشش خود را خود انتخاب کند. همين جماعت بودند که در روزهاي پاياني سال 57 يک به اصطلاح تظاهرات خودجوش را ترتيب دادند. هدف هم چيزي نبود جز نمايش يک جنبه از ترفندهاي پنهان استعمار در قالب دموکراسي و آزادي بيان. حتي در شعارهايشان عبارت "رهبر ما خميني/ مرام ما آزادي" هم شنيده مي‏شد. يک روز پس از اين تجمع کميته مرکزي انقلاب، اطلاعيه‏اي را مبني بر برخورد با افرادي که با عنوان کميته مزاحم بانوان مي‏شوند را صادر کرد. در آن اطلاعيه تصريح شده بود هيچ کس و يا نهادي حق ندارد به بانوان توهين و يا تعرض کند. به فاصله يک روز پس از صدور اين اطلاعيه جمعي از بانوان پايتخت در ميدان توپخانه و سپس موسسه کيهان تجمع کرده و ضمن حمايت از نظر حضرت امام (ره) مبني بر رعايت حجاب اسلامي در ادارات و نهادهاي عمومي، شعار مي دادند: "ما پيرو قرآنيم/ بي‏حجاب نمي‏خواهيم" يا "رهبر ما خميني است/ حجاب ما زينبي است" و يا "مرگ بر ارثيه پهلوي".

در همين روزها رسانه‏هاي غربي از جمله خبرگزاري فرانسه، اتفاقات پيش آمده را بهترين محمل براي تهيه گزارش و نيل به اهداف خود که همانا تصوير کردن ناکارآمدي نظام جمهوري اسلامي بود، دانست و طي مصاحبه‏هايي بابرخي از نهادهاي دفاع از حقوق زن، زنان را به تجمعات گوناگون دعوت مي کرد.

با گذشت يک سال از اين اتفاقات وزارتخانه‏ها و نهادهاي مختلف با صدور اطلاعيه‏هاي جداگانه‏اي رعايت حجاب اسلامي را براي کارکنان و مراجعان خواستار شدند و اين اولين اقدام انقلابي آشکار در جهت اهداف نظام مقدس جمهوري اسلامي بود. به هر تقدير نبايد فراموش کرد که در خارج از مرزهاي ايران اسلامي از بدو تولد انقلاب دست‏هاي پيدا و پنهاني درصدد توليد شورش‏هاي پس از انقلاب بوده و هستند. در تاريخ بسيار مشاهده شده، انقلاب‏هايي که در نخستين روزها و يا ماه‏هاي پيش، به وسيله اقليت يا گروهک‏هايي متزلزل و بعضاً فروپاشيده است. مخالفت با حجاب هم در دو بحث جداگانه مطرح بود. يکي تصوير کردن ضعف و ناکارآمدي نظام جمهوري اسلامي در برقراري دموکراسي و ديگري سوق دادن افکار عمومي به جنبه عقب افتادگي ملت با مقايسه کشور با کشورهاي غربي.

حضرت آيت الله خامنه‏اي، امام جمعه وقت تهران، در تاريخ 14 تير ماه 59 در خطبه‏هاي نماز جمعه در توصيه‏هايي به زنان مسلمان ايراني اين چنين فرمودند:

"حجاب اسلامي وظيفه حفظ عفاف اسلامي است. شخصيت زن مسلمان به او اجازه نمي دهد که از راه نشان دادن پيکر برهنه خود، زينت خود را نشان دهد. اي زن مسلمان، اي مادري که کودک خردسال خود را در آغوش گرفتي و به ميدان خطر رفتي و جان خود و کودکت را به خطر انداخته‏اي، خواهران عزيز که مراعات حجاب اسلامي را نمي‏کنيد، شما همان کساني هستيد که در مبارزه ملت ايران با حجاب شرکت کرديد و نشان داديد که به انقلاب و اسلام وفادار هستيد، امروز هم انقلاب ما محتاج وفاداري شماست. اي خواهران اداري که هيچ عنادي با جمهوري اسلامي نداريد، فضاي جامعه انقلابي را فضاي عفاف عمومي قرار دهيد، کاري کنيد که با بي‏اعتنايي شما به آرايش، دشمن يک بار ديگر احساس کند که زن مسلمان ايران تسليم ناپذير است. امروز که انقلاب مورد تهديد دشمنان ما قرار گرفته با حرکت هوشيارانه خود يک بار ديگر بيني دشمن را به خاک بماليد و هوشيار باشيد و توطئه دشمن را بشناسيد و بدانيد، که هم در محيط ادارات و هم در کوچه و خيابان و هم در جامعه سعي کنيد عفاف را حفظ کنيد. من از سوي تمام ملت مسلمان از شما خواهران مسلمان تشکر مي‏کنم که در پيروي از فرمان امام با لباس اسلامي در محيط کار حاضر شويد."

ابوالحسن بني صدر نيز يک روز بعد، 15 تيرماه 59، ضمن تکذيب اخراج زنان از ادارات دولتي، پوشش اسلامي را به معناي احترام به شخصيت زن دانست و طي سخناني خطاب به برخي زنان تجمع کننده در مقابل مجلس گفت:

"آن طور که دشمنان تبليغ مي‏کنند در جامعه ما بنا بر تحقير انساني نيست چه رسد به زنان که منتهاي ارزش را در جامعه اسلامي دارند."

انقلاب پيروز شده بود و بايد تمام بدنه نظام که ميراث سلطنت 2500ساله شاهنشاهي بود را عوض مي‏کرد آن هم نه با زور و نه بدون برنامه و يک شبه. در اين ميان بود که نقش فرهنگ سازي و ايده پردازي بيش از پيش نمايان شد.

بنی صدر در جایگاه رئیس جمهور به طرح و پاسخ مسئله حجاب پرداخت:

اما ايرادها؛ ايرادي كه بر حجاب گرفته‏اند اينست كه موجب سلب حق آزادي كه‏ يك حق طبيعي بشري است مي‏گردد و نوعي توهين به حيثيت انساني زن به شمار مي‏رود. مي‌گويند مجبور ساختن زن به اينكه حجاب‏ داشته باشد بي اعتنائي به حق آزادي او و اهانت به حيثيت انساني اوست‏ و به عبارت ديگر ظلم فاحش است به زن. عزت و كرامت انساني و حق‏ آزادي زن و همچنين حكم متطابق عقل و شرع به اينكه هيچكس بدون موجب‏ نبايد اسير و زنداني گردد و ظلم به هيچ شكل و به هيچ صورت و به هيچ‏ بهانه نبايد واقع شود، ايجاب مي‏كند كه اين امر از ميان برود.

پاسخ: يك بار ديگر لازم است تذكر دهيم كه فرق است بين زنداني كردن‏ زن در خانه و بين موظف دانستن او به اينكه وقتي مي‏خواهد با مرد بيگانه مواجه شود پوشيده باشد. در اسلام محبوس ساختن و اسير كردن زن وجود ندارد. حجاب در اسلام يك وظيفه‏اي است بر عهده زن‏ نهاده شده كه در معاشرت و برخورد با مرد بايد كيفيت خاصي را در لباس‏ پوشيدن مراعات كند. اين وظيفه نه از ناحيه مرد بر او تحميل شده است و نه چيزي است كه با حيثيت و كرامت او منافات داشته باشد و يا تجاوز به‏ حقوق طبيعي او كه خداوند برايش خلق كرده است محسوب شود.

اگر رعايت پاره‏اي مصالح اجتماعي، زن يا مرد را مقيد سازد كه در معاشرت روش خاصي را اتخاذ كنند و طوري راه بروند كه آرامش ديگران را بر هم نزنند و تعادل اخلاقي را از بين نبرند چنين مطلبي را " زنداني كردن‏ " يا " بردگي " نمي‏توان ناميد و آن را منافي حيثيت انساني و اصل " آزادي " فرد نمي‏توان دانست.

غفلت از درون

در سال‏هايي که جنگ تحميلي را پشت سر گذاشته بوديم و دغدغه‏هاي فرهنگي، هر روز رنگ تازه‏اي به خود مي‏گرفت، بحث چادر يا مانتو يک بار ديگر در محافل دانشگاهي کشور مطرح شد و تا آنجا پيش رفت که حجت الاسلام و المسلمين هاشمي رفسنجاني -رئيس هيئت امناي دانشگاه آزاد- در يک پرسش و پاسخ دانشجويي با صراحت اعلام کرد: مانتو از نظر ما ايرادي ندارد و براي محيط‏هاي دانشگاهي نيز بدون اشکال است.

اگر چه اين جملات پيش‏تر هم از سوي بسياري از مسئولين مطرح و عنوان شده بود وليکن بيان آن از زبان رئيس جمهور، خيلي از افکار خاموش و فرصت طلب را بيدار کرد! به طوري که در سال‏هاي بعد و انتصاب برخي مسئولين فرهنگي که دنبال فرصتي براي مطرح کردن عقايد و انديشه‏هاي غربي خود بودند، اين بحث وارد مراحل تازه‏اي شد.

اين در حالي اتفاق مي‏افتاد که در سال‏هاي قبل حتي براي حضور بانوان در اجتماعات و يا اماکن عمومي هم قوانين خاصي در نظر گرفته شده بود، مثلا آيت الله موسوي اردبيلي در تاريخ 15 ارديبهشت 1361 به عنوان يکي از بالاترين مقامات قضايي آن روز، در مورد حجاب بانوان در تاکسي‏ها و به طور کلي در سطح جامعه گفت: "حجاب اسلامي بايد رعايت شود، اما اينکه ما برخي را مجبور کنيم که حجاب داشته باشند يا نه، شاید از نظر موضع گیری‏های روتنی و امثال اینها حسن اثری نداشته باشد، منتها یک مسئله‏ای هست، اينکه عده‏اي نمي‏خواهند در مسير جمهوري اسلامي قرار بگيرند؛ به هر حال بايد عفت عمومي را رعايت کرد. خيابان و بازار و مجالس عمومي نبايد به يک مرکز فحشا و ترويج ابتذال تبديل شود. ما اميدواريم خانم‏ها در حدود حجاب اسلامي لباس مناسب بپوشند، بدن خود را بپوشانند و با يک وضع عادي و ساده بيرون بيايند."

در چنين شرايطي وارد دهه دوم انقلاب شديم، که در نیمه دوم آن با روي کار آمدن دولت اصلاحات، بسياري از لغات، تعاريف و حتي استراتژي ها، دست خوش تغييرات بنيادي شد. سوء استفاده از مسئله آزادي بيان و آزادي زنان، بيشترين سهم را در اين مثلا اصلاحات و در طول سال‏هاي 76 تا 84 به خود اختصاص داد. در طول اين سال‏ها هم مانند سال‏هاي گذشته‏اش و دهه اول عمر انقلاب، بارها و بارها، مسئله حجاب به انواع گوناگون مطرح شد، کنفرانس‏ها و جلساتي برگزار و مصوباتي تصويب شد، حرکت‏هاي مقطعي انجام شد اما باز هم معضل حجاب به ويژه در پايتخت، بر قوت خود باقي ماند.

البته در طول همين سال‏ها بسياري از افتخارات، مدال آوري‏ها و قهرماني‏هاي بانوان در عرصه‏هاي مختلف با نمايش حجاب اسلامي در ميدان هاي جهاني، تئوري حجاب مساوي است با محدوديت را تحت الشعاع قرار داد. حضور کاروان بانوان ايران اسلامي در مسابقات مختلف، راه اندازي ورزشگاه‏ها و رشته‏هاي تخصصي بانوان در کشور، حضور گسترده بانوان در مراکز علمي- تحقيقاتي و پيشرفت‏هاي علمي ايشان بر بسياري ثابت کرد که حجاب نه تنها محدوديت نيست بلکه بستري است براي آرامش بيشتر و سهل شدن پيمودن مسير براي رسيدن به هدف. در اين سال‏ها تنها و تنها آنچه بيش از هر چيز توانست تاثير شگرفي بر فضاي فرهنگي کشور بگذارد، هجوم رسانه هاي غربي و ابتذال برخي رسانه‏هاي داخلي، از جمله سينما و تئاتر، فضاي هنري مرسوم به موج نو و شکل گيري تشکل‏هاي مختلف حمايت از زنان در قالب‏هاي مختلف از جمله ترويج تفکر فمنيستي.

با تمام اينها و در سال 83 در پي يک نظرسنجي گروهي از مردم تهران، 87درصد مردم پايتخت، رعايت حجاب را در جامعه ضروري عنوان کردند. اين در حالي بود که برخي کشورهاي اروپايي رعايت حجاب را براي ادامه تحصيل و اشتغال، ممنوع اعلام کرده بودند و اين نبود جز به خاطر ترس از گسترش اسلام در کشورهاي اروپايي که ديده مي‏شد.

87درصد تهراني‏ها رعايت حجاب را ضروري مي‏دانند

نتايج يک نظرسنجي نشان مي‏دهد 87درصد از مردم تهران، رعايت حجاب را در جامعه ضروري مي‏دانند.2 روابط عمومي شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان اعلام کرد: براساس طرح نظرسنجي که در قالب يک پژوهش ميداني در سطح مناطق تهران پيرامون اصل حجاب و با جامعه آماري 1000 نفر از شهروندان انجام شد، آگاهي شهروندان تهراني نسبت به قانون منع حجاب و ميزان آگاهي و مقبوليت حجاب در جامعه مورد سنجش قرار گرفت.

نتايج اين تحقيق که توسط شوراي فرهنگي اجتماعي زنان انجام شده نشان داد که از مجموع 66درصد پاسخ دهندگان زن و 34درصد پاسخ دهندگان مرد، در پاسخ به پرسشي درباره ضرورت رعايت حجاب در جامعه، 26درصد گزينه خيلي زياد، 29درصد زياد، 32درصد تا حدودي، 7درصد کم و 4درصد گزينه خيلي کم را انتخاب کرده‏اند و در مجموع 87درصد پاسخگويان رعايت حجاب را در جامعه ضروري مي‏دانند.

47درصد پاسخگويان، متاهل و 56درصد، مجرد بوده‏اند.30درصد کمتر از بيست سال، 44درصد 29-20سال، 20درصد 39-30سال و 11درصد 49-40سال و 30درصد بيش از 50سال داشته اند. 90درصد، مسلمان و 10درصد غيرمسلمان بوده اند. 42درصد زير ديپلم و ديپلم، 41درصد فوق ديپلم و ليسانس، 10درصد فوق ليسانس و دکتري و 4درصد تحصيلات حوزوي داشته‏اند. 5/43درصد غيرشاغل، 8درصد مشاغل پزشکي، 6/19درصد مشاغل فرهنگي، 17درصد مشاغل اداري، 2درصد مشاغل توليدي و 4/8درصد مشاغل آزاد داشته‏اند.

بر اساس نتايج به دست آمده رابطه معناداري بين ضرورت رعايت حجاب و متغيرهاي جنس و سن، دين، وضعيت تاهل و اشتغال به دست نيامد و غالبا همه اقشار رعايت حجاب را امري ضروري مي‏دانند.

در پاسخ به دلايل وجوب حجاب در جامعه بيش از 80درصد پاسخگويان عقيده داشتند حجاب براي زنان مصونيت اجتماعي مي‏آورد، حدود 80درصد معتقدند وجوب حجاب به دليل احترام به مقام زن است. 6/77درصد معتقدند رعايت حجاب موجب سالم سازي جامعه از انحرافات اجتماعي است. 75درصد پاسخگويان عقيده دارند که حجاب موجب تحکيم بنيان خانواده است. 46درصد پاسخگويان عقيده داشتند حجاب موجب محدود شدن فعاليت‏هاي اجتماعي زنان مي‏شود.

در پاسخ به سؤال حدود و پوششي که اسلام براي زن تعيين کرده است، 18درصد اظهار داشتند هر نوع پوششي که سر و بدن را بپوشاند، 25درصد عقيده داشتند سر و بدن به جز صورت و دست ها و زينت‏هاي مورد استفاده، 35درصد معتقدند رعايت پوشش متناسب با عرف جامعه و 20درصد معتقدند پوشش خاصي تعيين نشده صرفا حيا و عفت بايد رعايت شود. بر اساس نتايج به دست آمده اطلاع از نوع پوشش پيشنهادي اسلام به شناخت و تعهد فردي افراد برمي‏گردد و ارتباط معناداري با سن، جنس، تحصيلات و نوع شغل افراد ندارد.

در تبيين هدف دولت‏ها از تصويب قانون منع حجاب 58درصد معتقدند اين قانون با هدف رواج بي بند و باري ميان مسلمانان بوده است. 7/57درصد معتقدند هدف، محدود نمودن حضور اجتماعي مسلمانان بوده است. 57درصد معتقدند هدف، ناکارآمد نشان دادن احکام اسلامي است و 30درصد معتقدند هدف دفاع از آزادي و حقوق زنان بوده است.

در تبيين جريانات موثر در تصويب قانون منع حجاب 8/53درصد معتقدند جريانات طرفدار جهاني شدن در پشت اين قضيه‏اند، 48درصد جريانات فمنيستي را مؤثر مي‏دانند، 8/53درصد جريانات صهيونيستي را مؤثر مي‏دانند و 40درصد جريانات سکولاريستي و طرفداران تساهل و تسامح ديني را پشتيبان اين رويداد مي‏دانند. در بررسي پرسشنامه‏هاي پر شده از طريق اينترنت با توجه به قشر کاربران اينترنت و عدم کنترل و سهميه بندي نمونه هاي آماري نتايج زير حاصل گرديد. در اين روش پاسخگويان مرد بيشتر بوده‏اند به طوري که 57درصد مردان و 35درصد زنان پاسخ داده‏اند. همچنين تفاوت نسبت مجردان به متاهلين در اين روش بيشتر است. مجردين دو برابر متاهلين بوده‏اند. ترکيب سني پاسخگويان در روش الکترونيکي جوان‏تر است به طوري که نسبت پاسخگويان کمتر از 20سال بيشتر و پاسخگويان بالاي 40سال کمتر از گروه مشابه خود به طريق ميداني است. پاسخگويان شرکت کننده در نظرسنجي به روش الکترونيکي داراي تحصيلات بالاتري نسبت به روش ميداني بوده‏اند و افراد ديپلم و زير ديپلم و حوزوي کمتر شرکت کرده‏اند. از نظر وضعيت اشتغال نتايج در هر دو روش همخواني دارد تنها مشاغل پزشکي کمتر و مشاغل توليدي بيشتر شرکت کرده‏اند. براساس اطلاعات به دست آمده در زمينه لزوم رعايت حجاب در جامعه 46درصد پاسخ خيلي زياد داده‏اند در حالي که در روش ميداني تنها 25درصد خيلي زياد را برگزيده‏اند. اين در حالي است که درصد پاسخ خيلي کم نيز در اين روش 3برابر روش ميداني است و تعداد بسيار کمي گزينه تا حدي را انتخاب کرده‏اند مي‏توان گفت چون روش غيرحضوري بوده افراد موضع خود را واضح‏تر بيان کرده‏اند و در مجموع ميانگين جواب‏هاي مبني بر ضرورت رعايت حجاب در جامعه از اين طريق، اندکي بيشتر از روش ميداني است. در پاسخ به دلايل وجوب حجاب در جامعه به ترتيب اولويت گزينه‏هاي تحکيم بنيان خانواده، احترام به مقام زن، سالم سازي جامعه، مصونيت اجتماعي و محدود کردن فعاليت‏هاي زنان انتخاب شده است.

در پاسخ به نوع حجاب مورد قبول مخاطبين به ترتيب؛ چادر 40درصد، مانتو مقنعه 22درصد، مانتو روسري 12درصد، هر نوع لباس با پوشش سر 8درصد و هيچکدام 18درصد انتخاب شده است.

چه بايد کرد؟

براي ترويج فرهنگ عفاف و رفع معضل بد حجابي، فرهنگ سازي بيشترين طرفدار را دارد؛ کاری که پس از بیست و هشت سال از پیروزی انقلاب در ابتدایی‏ترین مرحله یعنی در کتب درسی دانش آموزان انجام نشده است. بنابراين بايد كار فرهنگي كرد كه صد البته پيشقراولان اين حركت، دستگاه‏هاي فرهنگي‏اند و ساير نهادهاي اجتماعي هم در اين مورد بايد كمك كنند؛ از خانواده گرفته تا صدا و سيما. برنامه ريزي، تلاش و صبر راهگشاست و هماهنگي بين دستگاه‏هاي فرهنگي، يك اصل انكارناپذير.

در اين ميان وظيفه چند نهاد و دستگاه از بقيه سنگين‏تر است اما به نظر مي‏رسد مهمترين نهاد در ميان همه اينها، "نهاد مردم" است. در واقع ما بايد مراقب باشيم و به خود و يكديگر تذكر دهيم. به اين ترتيب اولين جايي كه بايد حجاب نهادينه شود، خانواده است؛ به شرطي كه دليل پوشيده بودن را براي نونهال و نوجوانمان توضيح دهيم آن هم به زبان روز و با منطق قوي.

عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اينكه خانواده، اولين جايي است كه شخصيت انسان شكل مي‏گيرد مي‏افزايد: "اولين الگوي حجاب يا بدحجابي، والدين هستند. اگر والدين به پوشش مناسب اهميت بدهند و خود را به گوهر حجاب و حيا آراسته نمايند، فرزند نيز از آنها نمونه برداري خواهد كرد." "لاله افتخاري" ادامه مي دهد: "اگر والدين، آموزش صحيح فرهنگ حجاب را سرلوحه تعامل خود با فرزندان قرار دهند و محجبه و باحيا بودن را در درون او نهادينه كنند، او در جواني تحت تاثير بدحجاب‏ها، پوشش خود را تغيير نمي‏دهد."

مدير يك موسسه علمي- كاربردي نيز مي‏گويد: "نحوه رفتار پدر و مادر در ملاقات با ديگران، نوع پوشش مادر، زماني كه با نامحرمان گفت وگو مي‏كند و تقيد والدين به حيا و پاكدامني، در فرزند تاثير مي‏گذارد؛ ضمن اينكه بعضي اقدامات همچون جداسازي اتاق خواب كودك و رعايت اخلاق در محيط خانواده، در بروز روحيه عفاف طلبي فرزند مؤثر است."

كودك با ورود به محيط مدرسه، اولين تجربه دوري از والدين را لمس مي‏كند و تأثير و تأثر در رفتار و كردار و پوشش و خلقيات را مي‏آزمايد و 12 سال از عمر خود را در مقاطع تحصيلي اين نهاد سپري مي‏كند. "سيد محمدرضا ميرتاج الديني" عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي دراين زمينه مي‏گويد: "يكي از راه‏هاي مؤثر در ترويج فرهنگ عفاف، قراردادن مطالبي در زمينه حجاب در كتاب‏هاي درسي دانش آموزان ابتدايي و راهنمايي و دادن آموزش‏هاي جذاب و مشوق امر پوشش اسلامي است."

نماينده مردم تبريز مي‏افزايد: "معرفي الگوهاي مناسب و در پاره‏اي مواقع، تذكرهاي بخشنامه‏اي در كنار همان آموزش‏ها، مي تواند در ترويج فرهنگ حجاب بسيار مؤثر باشد."

نماينده مردم تهران نيز با اشاره به تشكيل جلسات پرسش و پاسخ در زمينه حجاب در مدارس مي‏گويد: "بايد به سؤالات و شبهات دانش آموزان و حتي والدين آنها درباره حجاب، پاسخ صحيح و منطقي داده شود تا به تدريج زمينه‏هاي بدحجابي از ميان رفته و فرهنگ عفاف جا بيفتد." لاله افتخاري دادن كتاب‏هايي به غير از كتب درسي درباره حجاب و طرح مسابقه در اين زمينه از محتواي همان كتاب‏ها را يكي ديگر از راه‏هاي رواج پوشش اسلامي در مدارس عنوان مي‏كند.

همانطور كه قبلاً هم گفتيم متأسفانه گاه تغيير پوشش از وضع مطلوب به نامطلوب در برخي دانشگاه‏ها اتفاق مي‏افتد و دليل آن حساسيت جوان‏ها در سنين 18 تا 22 سالگي نسبت به يكديگر و افزايش ميل خودنمايي به ويژه در خانم‏هاست.

"عفت شريعتي كوهبناني"، عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي در اين زمينه مي‏گويد: "در دانشگاه‏هاي معتبر خارجي، سلامت پوشش رعايت مي‏شود و بين محيط علمي و خيابان تفكيك وجود دارد." "لاله افتخاري" سخن همكار مشهدي‏اش را تكميل مي‏كند: "در كشورهاي لائيك هم دانشجويان در محيط علمي، لباس ساده مي‏پوشند و براي اين مكان، شأن و منزلت قائلند و كسي آرايش نمي‏كند. ما هم بايد اين فرهنگ را كه دانشگاه از خيابان جداست با روش‏هاي ايجابي و هنرمندانه جا بيندازيم." نماينده مردم تهران در ادامه اضافه مي كند: "تشكيل جلسات پرسش و پاسخ و رفع شبهات در زمينه حجاب براي دانشجويان و دادن آموزش‏هاي لازم در اين باب، راهكار مؤثري است."

"مير تاج الديني" هم، رواج فرهنگ عفاف در ميان جوانان را از راه ارشاد و راهنمايي مشفقانه مؤثر ارزيابي مي‏كند و نشان دادن الگوهاي برتر حجاب كه موفقيت‏هاي علمي و از اين قبيل كسب مي‏كنند را يك راهكار تأثيرگذار عنوان مي‏نمايد.

تمامي مسئولاني كه با آنها صحبت شد، دادن تذكرهاي مؤدبانه و مشفقانه در محيط دانشگاه توسط دست اندركاران اين محيط‏ها را در كنار ديگر طرح‏ها مؤثر دانسته‏اند كه نگارنده خود شاهد اعمال اين روش منطقي در مجتمع ولي عصر"عج" دانشگاه آزاداسلامي تهران مركزي بوده است و اميد آن مي‏رود كه در ديگر دانشگاه‏هاي دولتي و غيردولتي نيز اعمال شود. در مجتمع ولي عصر ضمن جلوگيري از ورود افراد متفرقه به دانشگاه از طريق كنترل دقيق كارت‏هاي دانشجويي، با روشي مشفقانه از دانشجويان خانم خواسته مي‏شود كه مانتوهايي با پوشش بهتر بر تن كنند.

نماينده مردم مشهد در مجلس شوراي اسلامي از "ساماندهي مد و لباس" به عنوان يكي از طرح‏هاي قوه مقننه براي رفع معضل بدحجابي سخن مي‏گويد و مي‏افزايد: "مجلس، خواسته به حق مردم در مهار بدحجابي را در قالب طرح مد و لباس برآورده مي‏كند."

نماينده مردم تهران نيز از طرح "لباس ملي" براي رواج فرهنگ عفاف مي‏گويد: "از همه رسانه‏ها براي تبليغ اين طرح استفاده خواهد شد و لباسي متناسب با فرهنگ و ذائقه ايراني و با تنوع محلي و بومي به بازار عرضه مي‏شود و تلاش داريم كه با برپايي نمايشگاه و از طريق صدا و سيما اين لباس را جا بيندازيم و حتي آن را به خارج صادر كنيم."

وقتي اين دو طرح را با برخي از خانم‏ها مطرح مي‏كنم، واكنش‏هاي متفاوتي نشان مي‏دهند. عده‏اي موافقند و گروهي مخالف. بعضي‏ها هم كه تكليفشان با اين مسئله روشن نيست، غرولند مي‏كنند. خانم‏هاي محجبه اعم از مانتويي و چادري اين طرح‏ها را به شرط آنكه لباس‏هايي متنوع و منطبق بر سلايق متفاوت باشد، مطلوب مي‏دانند.

دكتر علي مطهري در طرحي كه براي پوشش اسلامي به كيهان عرضه كرده، درباره نوع تعيين پوشش مردم، مي‏نويسد: "اعمال نظر در نوع پوشش مردم از طرف حكومت‏ها چيزي نيست كه منحصر به ايران باشد. در اكثر كشورهاي جهان قانوني در اين زمينه وجود دارد منتها حدود آن متفاوت است."

رسانه‏های تصويري، اثرگذارترين وسيله ارتباطي هستند. سيما و سينما مي‏توانند محملي باشند براي ترويج عفاف در جامعه. اينترنت نيز يكي ديگر از رسانه‏هاي پرمخاطب و مؤثر قلمداد مي‏شود. "لاله افتخاري" با اشاره به اينكه بايد از همه عوامل براي رفع بدحجابي استفاده كرد، مي گويد: "فيلم و سريال در زمينه ترويج عفاف بايد ساخته شود و در عوض اگر اثري تصويري موجب رواج بي عفتي مي‏شود، نبايد به نمايش درآيد."

"سيد محمدرضا ميرتاج الديني" نيز با اشاره به اينكه بايد جلوي پخش آثار هنجارشكن گرفته شود، مي‏افزايد: "سريال‏هايي كه متلك و شوخي بين زن و مرد را رواج مي‏دهند، نبايد پخش شوند." همچنين بر فيلم‏هاي سينمايي بايد نظارت شود تا ترويج ضد اخلاق نكنند. بر ويدئو كلوپ‏ها هم با توجه به اينكه تعداد بيشتري از مردم را جذب فيلم‏ها مي‏كنند، بايد نظارت دقيق‏تري صورت گيرد." نماينده مردم تبريز ادامه مي‏دهد: "با ساخت سريال‏ها و فيلم‏هاي خوب و آموزنده مي‏توان مردم را به طرف رعايت حجاب تشويق كرد."

يك روزنامه نگار با اشاره به اثرگذاري سريال‏ها بر مردم مي‏افزايد: "در اوايل دهه 70 شمسي سريالي تحت عنوان "در پناه تو" پخش شد كه بسياري از دختران و زنان مانتويي و حتي بدحجاب تحت تاثير شخصيت اول آن سريال، چادري شدند. اگر ساخت اينگونه سريال‏ها ادامه مي‏يافت و با ترتيب دادن ميزگردهاي نقد و بررسي، درباره حجاب تبليغ و صحبت بيشتري مي‏شد، وضعيت خيلي بهتر از حال حاضر بود."

اين نويسنده ادامه مي‏دهد: "طرح‏هايي چون مد و لباس يا لباس ملي اگر به صورت ابلاغيه و دستورالعمل يا مثل تبليغ عروسك‏هاي دارا و سارا باشد جواب نمي‏دهد، بلكه بايد با تبليغ نامحسوس از طريق پوشاندن آن به تن سوپر استارهاي سينما و تلويزيون در فيلم‏ها و سريال‏ها و مجريان سيما و همچنين هديه دادن در ادارات و دانشگاه‏ها و ارزان فروشي آنها در بوتيك‏ها و فروشگاه ها بين زنان و دختران مد بشود."

يك دانشجو مي‏گويد: "در هاليوود گاه براي فروش يك كفش يا لباس، فيلم يكصد دقيقه اي مي‏سازند تا يك كالا را به مردم معرفي كنند اما در كشور ما كمتر كسي براي ترويج حجاب فيلم و سريال مي‏سازد." او ادامه مي‏دهد: "نشان دادن مضرات بدحجابي و مواهب حجاب و نماياندن الگوهاي جذاب در پوشش اسلامي، به ويژه از نوع برتر آن يعني چادر كه در قاموس شخصيت‏هاي آرماني فيلم‏ها و سريال ها پديدار مي‏شود، بهترين راه ترويج و تبليغ عفاف است."

از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي و به منظور ايجاد هماهنگي بين دستگاه‏هاي مرتبط با ترويج فرهنگ حجاب، "كميته ترويج و گسترش فرهنگ عفاف" تشكيل شد. اين كميته 22عضو دارد كه رئيس آن، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي است و نمايندگاني از مجلس، صداوسيما و وزارت خانه‏هاي بازرگاني، كشور، اطلاعات، مسكن و شهرسازي، اقتصاد و دارايي، آموزش و پرورش، علوم، بهداشت و يازده نهاد ديگر در آن عضويت دارند. جلسات اين كميته در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تشكيل مي‏شود و گزارش عملكرد آن هر 6ماه يكبار به شوراي عالي انقلاب فرهنگي كه رياست آن به عهده رئيس جمهوري است، ارائه خواهد شد.

همچنين "لاله افتخاري"، عضو كميسيون فرهنگي مجلس از تشكيل كميته‏اي براي ساماندهي مد و لباس خبر داد و افزود: "اين كميته متشكل از نمايندگاني از صداوسيما، توليدكنندگان و فروشندگان لباس، اصناف، كميسيون فرهنگي مجلس و غيره است كه وظيفه توليد، عرضه، برگزاري نمايشگاه‏هاي مربوطه و نظارت بر امور ياد شده را در طرح ساماندهي مد و لباس برعهده دارد." نماينده مردم تهران اضافه كرد: "در اين كميته بررسي مي‏كنيم كه اگر طرح، نياز به بودجه، سوبسيد و ديگر موارد دارد، اقدام شود تا لباس‏هايي زيبا، متنوع و پوشيده به مردم عرضه شود. ضمن اينكه در اين طرح به لباس‏هاي محلي ارزش و اهميت خاصي داده خواهد شد."

فرهنگ‏سازي و ديگر هيچ...

بررسي و نگرش به وضعيت زنان قبل و بعد از انقلاب اسلامي، و مقايسه آن دو مقطع زماني، خيزش بي نظير زنان به سوي متعالي شدن و انتخاب پوشش مناسب را در ربع قرن گذشته نشان مي‏دهد.

هر از چند گاهي کشور ما شاهد بحث داغ و جنجال برانگيز حجاب است و قبل از اينکه با اين معضل برخورد شود بايستي نهادهاي فرهنگي و تربيتي و عقيدتي که با استفاده از بيت المال و بودجه‏هاي کلان نتوانسته‏اند در اين بيست و چند سال گذشته به رسالت خود در زمينه فرهنگ عفاف و حجاب عمل کنند، مواخذه و بازخواست شوند.

بايد ريشه يابي کرد که چرا بعد از 27 سال حکومت ديني در ايران هنوز مي‏بايد احکام بديهي اسلام را با نيروي پليس اعمال کرد.

چرا بايد صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران که امام بزرگوار آن را دانشگاه ناميد، به جاي پرداختن به موضوعات اصيل در حوزه فرهنگ، به ترويج فرهنگ‏هاي بي‏هويت و انحرافي و سريال‏هايي که عملا تبليغ بدحجابي و بي قيد و بندي مي‏کند بپردازد و از ارزش‏هاي اسلامي هر روز فاصله بگيرد و با ساختن فيلم‏هايي که در آن زنان با آرايش و پوشش نامناسب حضور دارند موجب اشاعه فرهنگ بي حجابي در جامعه شود؟

همانطور که گفته شد حجاب مقوله‏اي فرهنگي است و راهکارهاي فرهنگي مي‏طلبد و برخورد با معضل بدحجابي در جامعه بايد سنجيده و عالمانه باشد و از شعارها و کارهاي غيرمعقول پرهيز کرد. پرداختن به اين موضوع براي يک هفته و حتي يک ماه، ما را به آنجا خواهد برد که در حال حاضر قرار داريم.

در خصوص حجاب و بدحجابي و بي حجابي در جامعه اسلامي لازمه کار، فرهنگ سازي است و در اين راستا بايد به آگاه سازي جوانان و نسل جوان پرداخت و به جاي برخورد با معلول به علت‏ها توجه کرد و در برخورد با اين ناهنجاري اجتماعي تا حد ممکن نبايد از قوه قهريه استفاده کرد چون با نيروهاي انتظامي و امنيتي نمي‏توان به مقابله با پديده فرهنگي رفت.

متاسفانه در جامعه کنوني ما در ميان جوانان و نوجوانان و برخي از بزرگترها به فرم و پوششي برمي‏خوريم که حتي در خود اروپا و آمريکا نيز پوششي زننده محسوب مي‏شود و اين نوع پوشش به گروه‏هاي پست و منزوي جامعه غرب تعلق دارد که متاسفانه برخي جوانان ما از طريق شبکه‏هاي ماهواره‏اي، الگوهاي خود را انتخاب مي‏کنند، الگوهايي که با دين و فرهنگ و عرف جامعه ما فاصله بسيار دارد.

رئيس شوراي فرهنگي اجتماعي زنان اخيرا اظهار داشته که بايد به نيازهاي جوانان اهميت داد، حرف درستي است، جوان عاشق رنگ‏هاي شاد و متنوع است و اين حس معقول و طبيعي اوست و ما بايد اين حس را در پوششي مناسب به آنها ارائه کنيم تا او اغنا شود و به دنبال الگوهاي نامناسب نرود.

نتايج بسياري از بررسي‏ها و نظرسنجي‏ها حاکي از آن است که نيمي از زنان جامعه به رعايت حجاب اسلامي اعتقاد عميق دارند و در موارد ديگر سهل انگاري و عدم آگاهي و نبود الگوي مناسب، موجب بدحجابي دختران و زنان مي شود.

گسترش فرهنگ عفاف، قادر است ضمن حفظ احترام و حرمت زنان، قوانيني را جهت تامين حقوق اجتماعي و شرعي آنان ارائه دهد.

بايد بدانيم که امروزه پوشش نامناسب فقط مختص خانم‏ها نيست بلکه برخي از آقايان هم از لباس‏هاي نامناسب و مغاير با فرهنگ وعرف جامعه اسلامي استفاده مي کنند که عمدتا از مرزها وارد کشور مي‏شود که بايد مسئولان مربوطه، با واردات بي رويه و غيرقانوني کالاهاي خارجي که با فرهنگ ما سازگاري ندارند مقابله کنند.

بايدها و نبايدها در اين مقوله بسيار است، اگر جامعه‏اي سالم و عاري از بي عفتي مي‏خواهيم، بايد برنامه داشته باشيم و به روزمرگي نيفتيم و مسئولان حتما توجه ويژه‏اي به بودجه‏هاي فرهنگي داشته باشند و براي حل اين معضل برنامه‏هاي کوتاه مدت و بلند مدت ارائه کنند تا ان شاء الله همچون گذشته نسلي آگاه، پويا و محجوب داشته باشيم.3

شايد براي خاتمه اين مقاله و ذکر اين نکته که هنوز هم مسئله حجاب و گسترش بدحجابي براي مسئولان جدي نشده است، سخنان نايب رييس سابق مجلس خبرگان رهبري تلنگري محسوب شود، چرا که گفته مي‌شود نيروي انتظامي قصد دارد از ارديبهشت ماه امسال طرح برخورد با بدحجابي را اجرايي کند.

آيت الله اميني در خطبه هاي نماز جمعه قم و در تاريخ 22 ارديبهشت 85 يکبار ديگر و با صراحتي مثال زدني، غفلت از موضوع بدحجابي در جامعه را يادآور شد و از دستگاه‌هاي مسئول به شدت انتقاد کرد:"درست است كه بي‏حجابي نداريم،اما اين بدحجابي‏هايي كه در شهرها داريم، نگران كننده است! خانم‏هاي ايراني شريفند، بزرگند، گرامي‏اند. به حجاب علاقه دارند، ولي متاسفانه مسئله بدحجابي و توسعه آن نگران كننده است! چه در قم باشد، چه در شهرهاي ديگر و چه در تهران. من نمي‏گويم كساني كه بدحجاب‏اند. دين ندارند! نه! بسياري از آنها متدين هستند؛ واقعا متدينند، اما نسبت به اين مسئله توجيه نيستند. خيلي از آنها اصلا نمي‏دانند حجاب از مسائل ضروري اسلام است."

نايب رييس سابق مجلس خبرگان افزوده است:"من هم واقعا نمي‏دانم چرا! خوب، زنان در كشور ما كه حجاب دارند، اما چرا اين گونه بدحجابي رايج شده و همين طور، روز به روز هم توسعه پيدا مي‏كند. مراجع ما از اين وضعيت شديدا ناراضي هستند! مردم هم به مراجع تقليد فشار مي‏آورند كه چرا سخني نمي گوييد! بارها و بارها به خود من گفته‏اند، چرا در اينباره در خطبه‏ها حرفي نمي زني! به من اعتراض كرده‏اند! من هم مي‏دانم حق با آنهاست. به آنها دلداري مي‏دهم و مي‏گويم ان شاءالله درست مي‏شود؛ اين مشكلي است كه از مدت‏ها قبل گرفتار آن بوده‏ايم! ولي به هر حال، بايد براي حل اين مسئله فكري كرد!"

ايشان در ادامه با تأکيد بر ضرورت کار فرهنگي در اين زمينه گفته‏اند:"حداقل بايد يك مقداري كار فرهنگي كرد يا نه؟ انجام كار فرهنگي در توان كيست! چه كسي بايد اين كار را به سامان برساند! نيروي انتظامي در اختيار دولت است! وزارت ارشاد در اختيار دولت است! صدا و سيما در اختيار دولت است! خوب، همه اينها در اختيار دولت است! براي انجام كار فرهنگي، چه نهاد ديگري بايد در اختيار دولت باشد! پس چرا كاري نمي‏كنيد! چرا اقدامي در اين راه صورت نمي‏دهيد ! چرا مسئله را جدي نمي‏گيريد!

اولين اقدامي كه مي‏توانيد كنيد، اين كار را از ادارات و زير مجموعه دولت شروع كنيد! ادارات كه ديگر در اختيار دولت است. مگر دانشگاه‏ها در اختيار دولت نيست، دانشگاه‏ها هم در اختيار دولت است! چرا از اينها شروع نمي‏كنيد؟ اگر عموم مردم كوچه و بازار نمي‏خواهند كاري كنند، اما مگر نمي‏توان از آن مراكزي كه زير نظر دولت است، شروع كنند؟ آيا درست است كه كسي بيايد در دانشگاه‏هاي ما و اين بدحجابي‏ها را ببيند!

درست است كه بي‏حجابي نيست، ولي بدحجابي هم كمتر از بي حجابي نيست! در بسياري از كشورهايي كه من به آنها سفر كرده‏ام مردم یا حجاب دارند و يا بي‏حجاب هستند! ولي خدا مي‏داند، بدحجابي نيست! آخر اين چه پديده زشتي است كه به وسيله ماهواره‏ها و اينترنت و امثال آن، ترويج مي‏شود و جلوي آنها گرفته نمي‏شود. ما از دولت محترم انتظار داريم به طور جدي، فكري كرده و براي حل اين معضل اقدام كند!"

* منبع مطالبی که همراه با تاریخ ذکر شده است، روزنامه کیهان می‏باشد.

پي نوشت‏ها:

1. روزنامه کیهان 1/12/57

2. روزنامه کیهان، 4/6/83، ص2

3. بخشی از مقاله عباس صالحی با عنوان گسترش حجاب و فرهنگ سازی، روزنامه کیهان، صفحه معارف، 19/4/85