تأثیر تلفن همراه بر سبك زندگی

یادداشت علمی

من در میان جمع و دلم جای دیگر است.

طاهره خیرخواه، شیما علی آبادی*

در ابتدا تلفن‌همراه به عنوان تلفنی، با قابلیت جابه‌جایی وارد جامعه شد. تحقیقات انجام گرفته نشان می‌دهد که از جمله دلایل اولیه استفاده اجتماعی از این وسیله، «کسب و کار» و «امنیت» بود. اما پس از مدت زمان کوتاهی، تلفن‌ همراه به نحوی بنیادین سبک‌های ارتباطی کاربران را دستخوش تغییرات عمده کرد. البته آثار فن‌آوری‌های نوین در زندگی اجتماعی انسانها، امری قابل پذیرش است(1) اما تلفن همراه در میان فن‌آوری‌های نوین، به دلیل برخورداری از قابلیت فراگیر بودن و کثرت کاربران(2) تأثیر به مراتب قوی‌تری بر زندگی اجتماعی، سبک زندگی و رفتار مصرفی، مصرف‌كنندگان داشته است. در این نوشتار تلاش شده است تا برخی از تأثیرات این فن‌آوری نوین ارتباطی بر زندگی کاربران آن مورد بررسی قرار گیرد.

*بخش های فردگرایی و هویت توسط شیما علی آبادی تنظیم شد و بخش های دیگر تألیف طاهره خیرخواه است.

1- فردگرایی 

جامعه ایرانی، جامعه‌ایی با ارزش‌های اجتماع‌گرایانه است، اما ابزارهای دیجیتال به تقویت ارزش‌های فردگرایانه می‌پردازند .تلفن‌های همراه یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر فرآیند فردی شدن تفسیر می‌شوند. داشتن تلفن ‌همراه می‌تواند بر استقلال فردی و در نتیجه آزادی «خود» دامن زند، همچنین علاوه بر فردی شدن به افزایش تکثر و تولید خود منجر ‌شود. زیرا هویت افراد در دنیای مدرن هویت سیالی است و هویت در تقاطع مجموعه‌ای متکثر از مکان‌ها، ملیت‌ها و مجموعه فراگیری از ساختارها قرار می‌گیرد. لذا در تولید و بازتولید پیام‌های تلفن‌همراه، واقعیت «خود» افزایش و تکثیر می‌یابد، فرد می‌تواند همزمان به افراد مختلفی، با مضامین متفاوت و موضوعات گوناگون پیامك بفرستد و با آنها گفتگو کند. از طرفی دیگر، امکانات تلفن‌های همراه از قبیل Mp3 player، رادیو، تلویزیون به تنهایی افراد دامن می‌زند که این امر بخشی از فرآیند فردی شدن تلقی می‌شود، چون افراد به طور روزافزونی آن نوع از زندگی را انتخاب می‌کنند که «خود»شان می‌خواهند.(3) در حقیقت تلفن همراه به عنوان ابزار فردی است که حوزه علایق فردی را تسهیل می‌کند. توسعه و تنوع انتخاب‌ها در این ابزار ارتباطی؛ مثلاً انتخاب زنگ تلفن، رنگ گوشی و...، همگی به این فرآیند فردی شدن کمک می‌کنند. تلفن‌ همراه با فراهم کردن ظرفیت‌های انتخابی متنوع و فراوان نشان جدیدی برای انعکاس «خود» شده است

به بیان دیگر تلفن ‌همراه یكی از فردی‌ترین ابزار زندگی امروز است كه امكان فردگرایی را فراهم می‌آورد به‌گونه‌ای كه صنایع ارتباط قبلی، ضمن فردی‌بودن، به حوزه فردی فرد استقلال نمی‌بخشید و بستر توسعه فردی را فراهم نمی‌كرد. تلفن ‌همراه مهم‌ترین تكنولوژی فردی است كه ضمن ایجاد «خلوت مستقل فردی» رابطه اجتماعی فرد را در یك بستر شبكه‌ای معنادار نموده است. 

تلفن‌ همراه به عنوان وسیله‌ای ارتباطی مطرح است كه ظرفیت‌های رو به توسعه آن، این ابزار ارتباطی را تبدیل به ظرفیت كامپیوتری و چند رسانه‌ای كرده است. با این نگاه تلفن ‌همراه «تكنولوژی فردی» محسوب می‌شود كه حوزه استقلال جدیدی از «فردگرایی» را منعكس می‌كند.(4)

تحقیقات نشان می‌دهدكه پیوند تلفن همراه و فرد، چند لایه مهم را برای فردیت فرد به دنبال می‌آورد:

توسعه فردی: دو ظرفیت مهم تلفن‌ همراه یعنی تماس تلفنی و ارسال و دریافت «پیام متنی» و هم‌چنین «پیام صوتی» و «پیام تصویری» ظرفیت‌های فردی را توسعه بخشیده و حوزه خصوصی فرد را گسترش می‌دهد. 

تلفن‌همراه و توسعه ارتباطات بین فردی: تلفن ‌همراه به عنوان تكنولوژی ارتباطی همه‌جا حاضر، كه فرد را در همه ساعات روز و شب و در همه مكان‌ها در یك ارتباط متصل با «دیگران» قرار می‌دهد، ابزاری برای «توسعه قدرت فرد» محسوب می‌شود. اگرچه تلفن ‌همراه در ایران به ظرفیت‌های گسترده اطلاعاتی خود نرسیده است ولی با همین ظرفیت‌های محدود، فرد را وارد یك «فضای متصل به دیگری» قرار داده است.

تلفن‌همراه و توسعه انتخاب‌ها: توسعه و تنوع انتخاب‌ها به نوعی منعکس‌کننده توسعه قدرت فردیت است که فرد را از محدودیت و تعامل تک انتخابی به تکثر انتخاب‌ها منتقل می‌کند.(5)

هویت

به روایت آنتونی گیدنز و بسیاری از نظریه‌پردازان اجتماعی دیگر، هویت انسان معاصر خصلت  «بازاندیشانه یا بازتابی» دارد. بازتابندگی هویت به معنای سیال بودن هویت و تغییر آن در نتیجه تغییر شرایط فرهنگی و اجتماعی و ظهور دانش‌ها، دانستنی‌ها و به‌ویژه تکنولوژی‌های ارتباطی و رسانه‌ای جدید است. به تعبیری دیگر، آن تلقی یا تصور هویت به مثابۀ امری ثابت و ازلی و ابدی، به پایان رسیده است. از این رو هویت رنگ‌های مختلفی به‌خود گرفته و متناسب با شرایط تازه، اشکال تازه‌ای از آن ظهور و بروز می‌یابد.(6) 

از طرفی هویت فردی، منعکس‌کننده تلقی فرد از خود است. این تلقی در ارتباط معناداری با ذهنیت و عینیت‌های فردی قرار دارد. که در این طرز تلقی «نوع ارتباط» فرد با دیگران جایگاه برجسته‌ای دارد.(7) مثلاً ایرانیان در گذشته مانند دیگر ملت‌ها،  به‌صورت رو در رو و چهره به چهره با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کردند و از طریق فرایندهای ارتباط مستقیم و چهره‌به‌‌چهره نیازهای خود را تأمین و زندگی‌شان را سامان می‌دادند. فعالیت‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به طور عمده منوط و متکی به روابط چهره به چهره دو یا عده‌ای از افراد بود. برای مثال، روابط میان دختران و پسران، سرگرمی‌های کودکان، ارائه و ارسال پیام و انتقال دانش، مبادله احساسات، خرید و فروش، مسابقه و رقابت و تمام اشکال دیگر روابط و کنش‌های اجتماعی مستلزم گونه‌های مختلف روابط چهره به چهره دو یا عده‌ای از افراد بود. ورود تکنولوژی‌های ارتباطی باعث تغییر الگوی روابط سنتی چهره‌به‌چهره شده است. این تغییر در الگوی روابط بر نوع و چگونگی هویت جمعی و فردی افراد جوامع و همچنین در جامعه ما تأثیر گذاشت. در الگوی سنتی روابط، حجم ارتباط، بسیار محدودتر و از نظر کمی کم‌شمارتر بود زیرا هر کس تنها در محدوده شبکه خویشاوندان، آشنایان و افرادی که اطراف او هستند امکان مراوده داشت. اما در الگوی جدید روابط، فرد با واسطه ابزارهای رسانه‌ای، نه تنها با نزدیکان و آشنایان بلکه با دایره وسیعی از افراد، امکان مبادله پیام و مراوده دارد. در نتیجه حجم ارتباط افراد به‌شدت گسترش یافته و افراد می‌توانند در گستره‌ای فراخ، دوستان مناسب برای خود انتخاب کنند. از طرف دیگر، فرد قادر است با استفاده از امتیازات فنی تلفن‌همراه، با آزادی بیشتری عمل کند و بسیاری از تابوهای اجتماعی و سیاسی را بشکند و روایت دلبخواهانه‌تری از خویشتن خود را شکل دهد. 

از سوی دیگر، گیدنز(8) مهم‌ترین پیامد جهانی‌شدن را تغییر تلقی فرد از هویت خود می‌داند. این تلقی جدید تحت شرایطی است که فرد «نقش مستقل‌تری» در ساختن هویت فردی خود پیدا می‌کند. در واقع، میزان سنت‌های اجتماعی، ارزش‌های گذشته و هنجارهای جمعی اعم از جنسیت، قومیت، نژاد و یا حتی هنجارهای دینی در این روند کم‌رنگ می‌شوند. کم‌رنگ شدن این منابع هویتی به معنای از بین رفتن آنها نیست، بلکه به معنای خودآگاه شدن روندهای انتخاب است. فرد در گذشته در یک تعامل ناخودآگاه با منابع هنجاری ارتباط برقرار می‌کرد ولی در این روند جدید به دلیل توسعه انتخاب‌ها، فرد نیازمند یک نظام ترجیحی است که او به عنوان یک  «انتخاب‌گر» یکی را بر دیگری ترجیح می‌دهد. توسعه و تنوع انتخاب‌ها در تلفن‌همراه آن را به ابزاری برای انعکاس خود تبدیل کرده است. به عنوان نمونه، امکان انتخاب زنگ تلفن همراه، تصویر روی آن، انتخاب رنگ و مدل گوشی و... آن را به نشانه ای از «هویت فردی» تبدیل کرده است. همچنین تلفن همراه، ابزاری است که قابلیت انعطافی ارتباطات را با قابلیت‌هایی مانند: 

1) امکان ارتباط دو سویه یا چند سویه دائمی، 2) قابل برنامه‌ریزی بودن ارتباطات، 3) انتخابی بودن پذیرش ارتباطات، 4) انتخابی‌بودن در دسترس‌بودن، 5) استفاده‌های چندمنظوره رسانه‌ای، استفاده از رادیو، موسیقی و تماشای تلویزیون، ورود به جهان مجازی اینترنت را فراهم کرده است.

 به عبارت دیگر، تلفن‌همراه یکی از فردی‌ترین ابزار زندگی امروز است که امکان «خود اظهاری هویتی» را فراهم می‌آورد.(9) 

كنترل اجتماعی 

دیدگاه‌های صاحب‌نظران ارتباطی درباره رابطه میان تلفن همراه و مقوله کنترل اجتماعی مختلف است؛ برخی معتقدند یکی از كاركردهای تلفن ‌همراه در جوامع معاصر، كنترل اجتماعی،‌ به ویژه كنترل توسط خانواده است و به رغم اینكه تلفن ‌همراه، ارتباطات میان فردی را با آزادی بیشتری فراهم می‌كند، این رسانه، شكل‌گیری نوعی از كنترل اجتماعی را ممکن می‌سازد كه به وسیله آن، مختصات مكان جغرافیایی و از آن مهم‌تر مكان اجتماعی فرد تعیین می شود برای مثال، دیگر نمی‌توان برای تأخیر در تماس‌ها امکان نداشتن تماس را بهانه کرد. تحقیقی که در فنلاند بر روی استفاده نوجوانان از تلفن ‌همراه انجام پذیرفته است، نشان می‌دهد فرستندگان پیام‌های کوتاه انتظار دارند ظرف 15 تا 30 دقیقه پاسخی را دریافت کنند و‌ نیز پاسخ‌هایی که بعد از این مدت زمان دریافت می شوند با نوعی معذرت خواهی همراه باشند. در حقیقت تلفن ‌همراه باعث شده است تا ما در برابر کنش‌‌هایمان و افرادی که فرض می‌شود در برابر آنها مسئولیم، پاسخ‌گوتر باشیم. این موضوع سبب می‌شود که افراد به سوژه‌ای برای کنترل اجتماعی تبدیل شوند.(10) این كنترل اجتماعی در پاره‌ای موارد، قوی‌تر از كنترل‌های اجتماعی سنتی است. زیرا، یكی از عناصر مهم كنترل اجتماعی در دسترس بودن است، و تلفن ‌همراه از همه وسایل ارتباطی دیگر، در دسترس‌بودن فرد از نظر جغرافیایی (فرد الان در كجاست؟) و از نظر اجتماعی (در كدام روابط فردی- جمعی/ خصوصی- عمومی درگیر است؟) را تشدید كرده است. تلفن‌همراه تشخیص شبكه اجتماعی كه فرد درگیر آن است را امكان‌پذیر ساخته و به این طریق، آزادی در روابط اجتماعی را محدود كرده است. همچنین تلفن‌همراه در روابط خانوادگی (روابط والدین با فرزندان و به ویژه روابط زن و شوهر)، با افزایش دسترس‌پذیری و تصور تعاملاتی كه كاربر تلفن‌همراه درگیر آن است،‌ به تشدید كنترل خانوادگی منجر شده است. 

از سوی دیگر عده‌ای بر این نکته تأكید می‌كنند كه در فضای ارتباطاتی تلفن‌همراه، كنترل اجتماعی بر محتوای ارتباط به شدت كاهش یافته است. شواهد (محتوای پیام‌ها، نسبت فرستنده و گیرنده، زمان دریافت و ارسال پیام و ...) همگی مؤید از بین رفتن محدودیت‌ها و كنترل دیگران بر ارتباطات است و این تغییرات و از بین رفتن کنترل‌ها، توجه بسیاری از جامعه‌شناسان،‌ روان‌شناسان و كارشناسان ارتباطی را به خود معطوف کرده است. 

با حضور تلفن همراه با فضایی بی‌محدودیت مواجه‌ایم كه محدودیت عرف و حیای ارتباطات چهره به چهره، در آن شکسته می‌شود و دنیایی از ارتباطات تازه شكل می‌گیرد و پدران و مادران بر ارتباطات كنترلی نخواهند داشت. جامعه‌شناسان می‌بایست به ارائه راه‌كارهایی جایگزین‌هایی برای محدودیت‌های عرف در این فضای ارتباطی اقدام کنند و پیكره سالم روابط را حفظ كنند. 

نمایش ترومن(11)و رسانه همیشه همراه 

به جز كاركرد اولیه ارتباط میان‌فردی تلفن همراه،‌ رادیو اولین رسانه جمعی بود كه به تلفن‌همراه راه یافت. ضبط و پخش موسیقی mp3player نیز به سرعت جای خود را در نسل جدید تلفن‌ همراه پیدا كرد. پس از آن، اتصال به شبكه اینترنت و هم‌اكنون تلویزیون نیز به این رسانه راه یافته‌اند. به زودی اخبار روزنامه‌ها، از طریق اتصال به اینترنت و یا ارسال آن از طریق دفاتر روزنامه به شماره‌های تلفن همراه، روی صفحه تلفن شخصی افراد نقش می‌بندد. 

همچنین بازار، تلفن‌همراه را به ابزار پخش آگهی و فروش تبدیل كرده است. شركت‌هایی چون ودافن در نظر دارند به زودی برای هر نفر در هر كجا كه باشد پیامی ویژه بفرستند. این پیام شامل اطلاعات ترافیكی،‌ هواشناسی،‌ اخبار و آگهی تجاری خواهد بود. 

اگر چه امروزه در ایران تعداد پیام‌های رسمی دولتی و تبلیغاتی ناچیز است، اما به‌زودی شركت‌های تجاری با پرداخت هزینه‌های گزاف به مخابرات به شخصی‌ترین وسیله زندگی ما راه می‌یابند و خلوت ما را تحت شعاع قرار می‌دهند. 

در این حالت، انسان در دنیای کنونی در حالیكه تنهایی خود را با تلفن‌همراه در گوشه‌ای می‌گذراند، مدام خواسته یا ناآگاهانه در معرض پیام‌های رسانه‌های جمعی خواهد بود. این انسان مانند ترومن  از این طریق بازیگر نمایشی خواهد بود كه نیت هیچ كدام از عوامل آن را جز دوستی (تحت لوای شعار كاركردهای رسانه‌ای اعم از اطلاع‌رسانی، آگاهی و سرگرمی) نمی‌داند. به نظر نگارنده او تحت كنترل آدم‌هایی است كه نخ‌های اندام و افكار او را تكان می‌دهد. به عبارت بهتر چنانكه دیوید تورو می‌گوید: ما خود را آلت دست وسایل خود ساخته  قرار داده‌ایم. 

شاید اگر دوباره به نظریه مك‌لوهان(12) كه رسانه را پیام می‌خواند برگردیم؛ راه به خطا نبرده‌ باشیم. رسانه‌هایی كه به تعبیر او ادامه حواس انسانی‌اند، چشم و گوش انسان می‌شوند راهبر انسان ‌شده و انسان تحت رهبری رسانه‌های جمعی و از زاویه دید آن در خلوتی تنها به دنیا می‌نگرد؛ یا به قول ویرلیو(13): «پیشرفت تكنولوژی‌های ارتباطی به جایی رسیده كه ما با این ابزار ارتباطی می‌بینیم، می‌شنویم و حتی فكر می‌كنیم.» با نگاهی متأثر از پرده‌ای از واقعیت كه از رسانه‌های مختلف كه حالا همه در تلفن‌همراه جمع شده‌اند، به دنیا می‌نگریم. 

در حال حاضر، تمام نظریه‌های شدیداللحن نسبت به رسانه، معنای جدیدی می‌یابند. مفهوم كاشت(14)گربنر(15)كه در اثر مواجهه با پیام مشابه و انحصاری تلویزیونی در فرد ایجاد می‌شود،‌ مصداق می‌یابد. حتی وقتی به اصلاحیه كاشت یعنی دو مفهوم متداول‌سازی و تشدید(16) نیز می‌اندیشیم همه پیامدها در تلفن‌همراه، مجموع است.

ارتباطات جدید 

بدون شك تجربه تعاملات خارج از گروه همالان، در برقراری تماس، ارسال sms و bluetooth، از طرف دختران و پسران یا زنان و مردان متأهل از جمله تغییر شاخص‌های ارتباطات میان‌فردی جامعه ماست. 

این وسیله، ارتباطات و همچنین نیازهای ارتباطی جدیدی را شكل داده است؛ پیام‌هایی كه پس از ساعت اداری، بی‌بهانه با مضامین طنز، تبریك مناسبت‌ها، پیام‌های عاطفی و .. بین دوستان و كارمندان جنس مخالف رد و بدل می‌شود، شاهدی بر این مدعاست كه بدون شك قابل چشم‌پوشی در میان روابط معمول كاری نیست. روابط شكل‌گرفته جدید كه هیچ‌گونه ابزاری حتی ایمیل‌های  جذاب نیز، آن را به این شدت نرسانده بود، دلیل دیگری بر قابلیت‌های این ابزار ارتباطی جدید در ایجاد تغییراتی در پیكره ارتباطات معمول بین فردی است. 

از طرفی با نادیده گرفتن شرایط مكانی و زمانی و كمرنگ‌تر شدن وضعیت تأهل افراد در برقراری رابطه sms با دوستانشان مواجه‌ایم و از سوی دیگر در جامعه کنونی افراد به راحتی دلیل تماس نگرفتن با یکدیگر را با توسل به دروغگویی‌ حل می‌کنند و آن را ناشی از وجود مشكلات فنی تلفن‌همراه بیان می‌کنند.

پیش از این، افراد حتی صحبت‌های ساده كاری را به بهانه‌های رودربایستی‌های معمول بیان نمی‌کردند؛ اما مطالعه smsهای ردوبدل شده بین كارمندان، کارمندان و رؤسا و هم‌چنین معلمین و شاگردان نشان می‌دهد پیام‌هایی اعم از اعتراض به یك رفتار ناعادلانه اداری، قرارهای كاری، قرار ملاقات، اعتراض به نمره، همچنین جوك، پیام‌های حكیمانه، مذهبی،‌ سیاسی و ... در ساعات مختلف شبانه‌روز ارسال می‌شود. بدون شک محتوای این پیام‌‌ها،‌ به علاوه ساعت ارسال و هم‌چنین نسبت گیرنده و فرستنده در این ارتباطات جدید، پیش از این، در هیچ کدام از حفره‌های ارتباطی اعم از ارتباطات چهره به چهره، ارتباطات تلفنی، نامه و حتی ایمیل تجربه نشده بود. 

نتایج تحقیقات نگارنده که به مدد روش تحقیق کمی و در جامعه آماری دانشگاه تهران، صورت گرفته است، نشان می‌دهد كه مردان بیش از زنان از این امكان برای برقراری ارتباط با كارفرمایان و یا زیردستان جنس مخالف خود بهره می‌گیرند، علی‌الخصوص خصوص زمانی كه امكان انتقال پیام به صورت چهره به چهره فراهم نبوده است، 57 درصد پاسخگویان، ارسال sms را راهی برای انتقال پیام به جنس مخالفشان بیان كرده‌اند كه با توجه به محدودیت‌های فرهنگی در ایران بر روابط غیرهمجنس ایرانیان در هر سنی حاكم است، تلفن ‌همراه توانسته است با از بین بردن كنترل دیگران و شخصی‌تر كردن حوزه تعاملات افراد (83 درصد مردان پاسخگو و 76 درصد زنان بر این باورند كه ارتباط از طریق تلفن همراه، كنترل‌ خانواده بر تعاملات آنها را حذف كرده است) در برآوردن نیازهای ارتباطی از این دست نیز مؤثر عمل كند. 

33 درصد smsها، میان زنان و مردان (دو جنس مختلف) رد و بدل شده است كه 77 درصد آن از ساعت 21 تا 24 شب بوده است كه این امر مبین از بین رفتن محدودیت‌ زمانی برای برقرار كردن رابطه‌ای است كه پیش از این محدود به قیود زمانی و مكانی بود. 

17 درصد این پیام‌ها محبت‌آمیز بوده است كه 79 درصد بین طرف متأهل و با گیرنده مجرد ردوبدل شده است. از این مجموع، 51 درصد گیرندگان و فرستندگان با یكدیگر رابطه دوستی و 13 درصد با یكدیگر رابطه خویشاوندی داشته‌اند. 

در مجموع تلفن‌همراه توانسته است نیازهای دارندگان آن را در شرایط مختلف با توجه به گزینه‌ها و همچنین كاركردهای مختلفش به خوبی مرتفع كند و با توجه به گسترش استفاده از تلفن همراه در سال‌های اخیر، شاهد تسهیل فرایند ارتباطات میان‌فردی و علاوه بر آن تغییرات چشمگیری در نوع،‌ میزان و سطح ارتباطات و تعاملات اجتماعی ایران خواهیم بود. 

البته گسترش و گستره تعاملات و ارتباطات جدید با دیگران به زودی ما را به اعضای گروه‌هایی غیر از خانواده‌مان منسوب می‌كند كه معمولاً درحالی‌كه در جمع خانواده و بستگان هستیم با غریبه‌هایی به اصطلاح sms بازی می‌كنیم كه كنار ما نیستند و این‌گونه است كه همه ما «در میان جمع و دلمان جای دیگری است».

محمود اكرامی(17) درباره محتوای پیام‌ها در كتاب جامعه‌شناسی ارتباطات خودمانی می‌نویسد: ارسال جوك‌های مبتذل و تصاویر مستهجن، عملاً باعث می‌شود تا دایره «تابو» و «تقدس‌ها» روز به روز تغییر كند. به عبارت دیگر دایره «ممنوع‌ها» روز به روز كوچك و دایره «مشروع‌ها» روز به روز بزرگ‌تر می‌شود. كه این امر در درازمدت اخلاق جامعه را زیر سؤال برده و بسیاری از امور اروتیكی و ممنوعه،‌ كه در گذشته با عبارات «بی‌معنی»، «روم‌ به دیوار»، «دور از شما» و ... به كار می‌بردند و در زمره «نگفتنی‌ها» بودند، به راحتی از طریق sms مبادله شود و اخلاق و شرم و حیای اجتماعی روز به روز به سستی گراید.

مصرف زنانه تلفن‌همراه

تلفن‌همراه از حریم خصوصی فرد در موقعیت های شلوغ و پر جمعیت که فرد میان تعداد زیادی غریبه قرار دارد دفاع می کند. همراه داشتن آن به خصوص امتیازاتی را برای زنان که تمایل ندارند در محیط های عمومی خود را تنها نشان دهند، به همراه دارد. تنها بودن از یک طرف منزلت اجتماعی زنان را پایین می آورد و از طرف دیگر، ممکن است آنها را در معرض مزاحمت مردان بیگانه قرار دهد. در چنین وضعیتی تلفن‌همراه وسیله ای بسیار سودمند تلقی می شود و این پیام را منتقل می‌کند که اگر چه من به لحاظ فیزیکی تنها هستم، اما هر لحظه در شبکه روابط اجتماعی خود قرار دارم.

بسیاری از زنان معتقدند، صحبت کردن با تلفن‌همراه، حتی به صورت نمایشی، وقتی به تنهایی در جایی خلوت در حال عبور و مرور هستند، نشان می دهد آنها تنها نیستند و آن لحظات، کسی با آنها همراهی کرده و احساس ایمنی و آرامش به آنها دست می دهد و هم‌چنین باعث می‌شود که دیگران نیز تصور نکنند آنها زنان تنهایی هستند که در حال حاضر نمی‌توانند با کسی ارتباط برقرار کنند.

فاکس در پژوهش خود می‌گوید: ما در مطالعات میدانی خود متوجه شدیم، زنانی که تنها زندگی می‌کنند به طور فزاینده‌ای از تلفن‌همراه به عنوان سپر و محافظی در برابر محیط پیرامون خود استفاده می‌کنند.

از مصارف دیگر موبایل برای زنان با توجه به نقش محوری آنها در خانواده، ایجاد ارتباط و در دسترس بودن آنهاست. بررسی‌ها نشان داده است که زنان به دلیل تعهد خانوادگی خود اغلب گزینه‌های محدودتری در ارتباط با بازارِ کار جغرافیایی در پیش رو داشته و سعی می‌کنند که محل کارشان، نزدیک خانه‌شان باشد. این امر به‌ویژه در مورد خانواده‌هایی که بچه‌های پیش‌دبستانی یا دبستانی دارند صادق است. 

در‌ این میان تلفن‌همراه می تواند در انعطاف پذیری در ایفای نقش های مختلف نقش مثبت داشته باشد و به زنان امکان دهد که بدون نیاز به تغییر مکان، نقش‌های خود را عوض کنند. در نتیجه تلفن همراه زنان را قادر می‌سازد که زمانی‌که از خانه دور هستند به مسئولیت‌های خانگی خود رسیدگی‌ کنند. جامعه‌شناسان این امر را «مادری از راه دور» می‌نامند. یعنی استفاده از تلفن‌همراه برای ارتباط با فرزندانی که از مدرسه برگشته‌اند و نیاز به کنترل توسط والدین دارند.

پی نوشت:.  

1- ذکایی (1386)

2- عاملي(1385) 

3- فاضلي (www.farhangshenasi.com)

4- عاملي    (1385)

5- عاملي (1385)

6- فاضلي (www.farhangshenasi.com) 

7- عاملي (1385)

8- 2001:61

9- عاملی، 1385

10- ذكايي (1386)

11- شخصیت اول فیلم نمایشی ترومن turman

12- به نقل از سورين وتانكارد 393: 1381

13- 111: 1999

14- مطابق این نظریه، تلویزیون برداشت مخاطب از حقایق اجتماعی را شکل می‌دهد، گرنبر واژه «کاشت» را برای رد عقاید سنتی درباره تأثیرات آنی تلویزیون و تأکید بر تأثیرگذاری طولانی مدت آن به سبب استفاده زیاد به کار برد. او معتقد است که تلویزیون در درازمدت سمبل‌های فرهنگی را درمیان اعضای جامعه انتقال می‌دهد و یک دیدگاه مشابه را میان بینندگان از گروه‌های مختلف اجتماعی توسعه و گسترش می‌دهد. 

15- سورين و تانكارد 390: 1381 Gerebner.

16- همان:392

17- اکرامی:1386