دو ماهنامه علمی ، فرهنگی و اجتماعی حوراء

درباره آموزش جنسي نوجوانان و جوانان

نگاه ويژه

رويكرد جديد دولت به موضوع آموزش جنسي

از جمله برنامه‏هايي كه در دولت دوم جناب آقاي خاتمي مد نظر قرار گرفت، آموزش جنسي و آموزش‏هاي قبل از ازدواج بود. به همين منظور، طيف وسيعي از دستگاه‏ها و نهادهاي دولتي، برنامه هايي را براي مطالعه و يا اجراء در دستور كار خود قرار دادند كه بر اساس آن، رويكرد جديد دولت و يا نظام را به موضوع آموزش جنسي منعكس مي كرد. تهيه و تدوين طرح صيانت جنسي، از سوي وزارت كشور- كه بر طبق آن، برخي از آموزش هاي جنسي مي‏باست در مقاطع راهنمايي و دبيرستان ارائه شوند- از عمده‏ترين اين طرح‏ها به شمار مي‏آيد كه واكنش‏هاي متفاوتي را نيز در پي داشت.1

ورود وزارت بهداشت2، شوراي مبارزه با ايدز3 و وزارت آموزش و پرورش4 و تأييد اين حركت از سوي برخي كارشناسان5، نشانگر عزم جدي نهادهاي حكومتي به مقوله آموزش جنسي جوانان و آموزش‏هاي قبل از ازدواج خواهد بود.

در توجيه و ضرورت آموزش جنسي و آموزش‏هاي قبل از ازدواج، نكاتي ذكر شده است كه عبارتند از:

1. عدم توانايي زوج‏هاي جوان در ارضاي نيازهاي عاطفي و غريزي يكديگر به دليل نبود آموزش‏هاي كافي6

2. عدم ادراك لازم و كافي نسبت به موارد انحراف جنسي و عوامل اختلال در رفتارهاي جنسي7

3. لزوم توانمند ساختن و آگاه كردن جوانان، نسبت به هييجانات و بحران‏هاي دوران بلوغ و شيوه‏هاي كنترل آن8

4. جلوگيري از آموزش انتقال بيماري ايدز، هپاتيت و ساير بيماري‏هاي مقاربتي در گروه‏هاي پر خطر جنسي (نوجوانان، جوانان، افراد معتاد، زنان ويژه)9

از تأمل در توجيهات و ادله‏اي كه براي ضرورت اصل آموزش جنسي و آموزش قبل از ازدواج بيان مي‏شود، چند نكته را مي‏توان استنباط كرد:

1. آمار ابتلا به بيماري‏هايي همچون ايدز و هپاتيت، از طريق آميزش جنسي، در حال گسترش است. در حالي كه پيش از اين، انتقال بيماري‏هاي مذكور غالباً از راه‏هاي ديگري همچون؛ تزريق از طريق سرنگ آلوده و يا تزريق خون آلوده صورت مي‏گرفته است.

در جامعه جواني مانند كشور ما كه فاصله ميان بلوغ و ازدواج روز به روز بيشتر و زمان حداقل ده ساله‏اي را شامل مي‏شود، افزايش روابط جنسي خارج از زوجيت‏هاي شرعي و قانوني، امري است كه كتمان آن به حل مسئله كمك چنداني نمي‏كند.

2. برنامه‏هاي پيشنهادي براي ترويج آموزش جنسي و آموزش قبل از ازدواج عمدتاً توسط دستگاه‏هاي دولتي از قبيل وزارت بهداشت، آموزش و پرورش و وزارت كشور صورت خواهد گرفت. در توجيه اين امر مي‏توان اين گونه استدلال كرد كه مقوله آموزش جنسي و آموزش قبل از ازدواج به حوزه بهداشت عمومي افراد جامعه بر مي‏گردد كه در كشور ما دولت، متولي اصلي ساماندهي آن است.

از سوي ديگر آموزش جنسي و آموزش قبل از ازدواج، از امور تخصصي هستند كه واگذاري آن به غير متخصصان از جمله خانواده‏ها عملي نيست.

3. مخاطب اصلي اين آموزش‏ها افراد پر خطر جنسي از قبيل نوجوانان مقطع راهنمايي و دبيرستان، زنان ويژه، افراد معتاد و افراد در آستانه ازدواج هستند. بديهي است تعريف مخاطب، بر اساس اين، بر مبناي سن و مقطع تحصيلي صورت مي‏گيرد.

4. محتواي آموزشي اين دوره‏ها به خصوص در برنامه‏هاي آموزش جنسي براي جوانان و نوجوانان عبارت است از: آموزش بهداشت بلوغ، روابط سالم جنسي، تبيين موارد انحراف جنسي، چگونگي انتقال بيماري‏هاي مقاربتي از طريق آميزش جنسي و راه‏هاي پيشگيري از آن، بهداشت باروري، پيشگيري از بارداري‏هاي ناخواسته و آموزش‏هاي مربوط به سقط جنين.

اگر چه اطلاعات تفصيلي اين طرح‏ها در دسترس نيست و به دليل حساسيت موضوع، هر از گاه، اخبار مربوط به برگزاري برخي از اين دوره‏ها در دايره‏ي بسته تأييد و تكذيب انعكاس مي‏يابد، ليكن از يك نكته نمي‏توان غفلت كرد و آن اينكه به هر جهت، شرايط جامعه ما به گونه‏اي است كه به دليل جوان بودن جامعه و افزايش آسيب‏هاي مربوط به روابط جنسي، امر اجتناب ناپذير است.

اصول حلكم بر آموزش جنسي جوانان و نوجوانان

قبل از هر گونه نقادي و ارزيابي نسبت به طرح‏هاي موجود، بايد به ادبيات مشترك و قابل قبولي در زمينه آموزش جنسي دست يافت كه از آن با عنوان «اصول حاكم بر آموزش جنسي جوانان و نوجوانان» ياد مي‏شود. برخي از اين اصول عبارتند از:

1. از آنجا كه حيات جنسي و رفتارهاي جنسي، ساحتي از ساحت‏هاي وجود انسان را شكل مي‏دهد، آموزش جنسي از ضرورت‏‏هاي زندگي نسان است كه مي‏توان آغاز آن را حتي از سنين قبل از شش سالگي دانست كه غفلت از آموزش جنسي و آموزش‏هاي مربوط به هويت جنسي افراد، يكي از عوامل ايجاد آسيب‏هاي اجتماعي موجود در جامعه ما خواهد بود.

2. حيات جنسي انسان، مانند ديگر ساحت‏هاي مادي حيات وي، از نگاه اديان و به ويژه اسلام و آموزه‏هاي قرآني – در عين مادي بودن- جهتي معنوي و الهي دارد و در عين حال كه ميان ساحت‏هاي وجود انسان‏ها نوعي هماهنگي وجود دارد كه تحقق هويت متعالي انسان در گرو رشد هماهنگ اين ساحت هاست.

سيري در آداب و احكام تخلي، مستحبات خلوت و آميزش جنسي، مستحبات و آداب غذا خوردن و كسب روزي، تأكيد متون ديني بر تأثيرات منفي عدم رعايت هنجارهاي ديني در حوزه‏هاي مادي حيات انساني در دوري از معنويت، گوياي آن است كه برنامه‏ريزي براي هر ساحت از ساحت‏هاي وجودي انسان، بدون توجه به نرم‏ها و هنجارهاي ساحت‏هاي ديگر و بدون جهت گيري كلي آن، محكوم به شكست است و از آنجايي كه لااقل، ديني نخواهد بود، نتايج حاصل از آن به صورت حداقلي است.

3. اصل، در آموزش‏هاي ديني (به طور عام) و در روابط جنسي و آموزش‏هاي مربوط به آن (به طور خاص)، پيشگيري است، در حالي كه درباره بسياري از محرمات ديني، نهي قرآن به ذات محرمات تعلق گرفته است. به عنوان مثال درباره دو حرام شرعي مانند ربا و شرب خمر كه مستقيماً از ارتكاب عملي آنها نهي شده است،10 اما درباره هنجار شكني در حوزه امور جنسي، نهي به مقدمات عمل، تعلق گرفته است. به عنوان مثال درباره زِنا آمده است: «ولَا تَقرَبوا الزِّنا اِنّهُ كانَ فاحشة وساء سَبيلا»11 (و به زنا نزديك نشويد كه آن فحشا و بد راهي است)

بسياري از محرمات شرعي، محرماتي هستند كه مقدمه رفتارهاي جنسي غير شرعي قرار مي‏گيرند و مي‏توان نهي از ارتكاب آنها را نهي از نتايج آن دانست.

4. اصل، در تعاليم اسلامي و به خصوص آموزش‏هاي مربوط به رعايت هنجارهاي جنسي، رعايت حياء است به گونه‏اي كه پيامبر اسلام (ص) آن را منش اصلي اسلام دانسته است؛12 و آيات الهي در بيان احكام و هنجارهاي مربوط به حوزه روابط جنسي از آن تبعيت كرده، به گونه‏اي كه قرآن كريم از «آميزش جنسي» با واژه لمس ياد مي‏كند.13 حياء نه تنها به عنوان معيار در آموزش هنجارهاست كه خود، عامل مهمي در بازدارندگي از ناهنجاري‏ها به شمار مي‏رود. از امام علي عليه السلام روايت شده، حياء مانع زشت كاري است و علت پاكدامني حياء است.14

بديهي است، حد حياء آن است كه نقض غرض نشود و به جهل، منجر نشود؛ هم چنين كه در روايات آمده، برخي از اصناف حياء، حياء مذموم است.

5. محوريت آموزش جنسي در آموزه‏هاي ديني متوجه والدين است و اگر يكي از مهم‏ترين كاركردهاي خانواده، جامعه پذير كردن كودكان باشد، آموزش هنجارهاي جنسي نيز- به عنوان مصداقي از مصاديق جامعه پذيري- بر عهده خانواده است.

6. يكي از ابزارهاي مهم آموزش جنسي و برخي آموزش‏هاي ديگر در سنت ديني، فقه اسلامي و آموزش‏هاي مربوط بخ آن است. آموزش‏هاي مربوط به بلوغ و احكام آن، بيان حدود روابط زن و مرد و يا محرم و نامحرم، تبيين فقهي ناهنجاري‏هاي جنسي در كنار تعيين حدودد و مجازات متعاقب بر ارتكاب آن، در عين اينكه اصول پيش گفته را رعايت مي‏كند، نوعي بازدارندگي توأم با ترس از ارتكاب اعمال غير شرعي را نيز در پي دارد.

تأكيد بر اينكه برخي از اين رفتارها از سوي خالق مهربان نامطلوب شمرده مي‏شود، در بسياري از افرادي كه فطرت خدا خواه وجودشان آسيب نديده، به خصوص جوانان و نوجوانان، تأثير بازدارنده غير قابل انكاري دارد.

نگاهي انتقادي به برنامه‏هاي آموزش جنسي

با توجه به آنچه ذكر شد مي‏توان نگاهي انتقادي –هر چند به اجمال- به برنامه‏هاي آموزش جنسي در كشور داشت.

الف: شروع آموزش جنسي در برخي برنامه‏هاي اعلام شده از دوره راهنمايي و يا دبيرستان است كه به نظر مي‏رسد اين دوره براي آموزش هنجارهاي جنسي دير باشد. اگر بپذيريم كودكان، تا قبل از پنج سالگي به تصويري –هر چند اجمالي- از هويت جنسي خود مي‏رسند، بايد بپذيريم كه مي‏توان برخي آموزش‏هاي مربوط به اين قبيل هنجارها را از همين دوران به آنها تعليم داد و آنها را نسبت به رعايت اين هنجارها تمرين داد. در جامعه سنتي ما، كودكان پسر از سن پنج سالگي از حضور در حمام‏هاي زنانه منع مي‏شدند. محارم حدي از پوشش را درباره آنها رعايت مي‏كردند و شبيه اين نكات در مورد تربيت دختران نيز صادق بود.

البته ممكن است گفته شود هنجارمند كردن كودكان در زمينه اخلاق جنسي آن هم در سنين كودكي امري صعب و دشوار و بنابر برخي قرائت‏ها مصداق خشونت عليه كودكان است، كه در پاسخ بايد گفت امروزه بسياري از كودكان، ضوابط و قانون‏هاي بدون انعطاف دنياي مدرن را مي‏پذيرند و ضابطه‏مند كردن آنها در اين گونه موارد هيچ گونه مشكلي نداشته است. حضور منظم و قاعده‏مند كودكان در ساعات اوليه روز در مدارس ابتدايي، يكي از مصاديق قانون پذيري كودكان در سنين قبل از بلوغ است. در آموزه‏هاي ديني نيز توصيه شده است تا برخي از عبادات به‏رغم عدم وجوب بر كودكان غير بالغ، به صورت تمرين به آنها تعليم داده شود؛ در عين حال به والدين نيز توصيه شده است برخي از هنجارهاي مربوط به اخلاق جنسي را به صورت ضابطه‏مند و تخلف ناپذير از فرزندان خود بخواهند: «كودكانتان كه به حد بلوغ نرسيده‏اند در سه وقت (براي ورود بر شما) بايد از شما اجازه بگيرند: پيش از نماز صبح، نيمروز-هنگامي كه لباسهاي (معمولي) خود را بيرون مي‏آوريد- و بعد از نماز عشاء. اين سه وقت خصوصي براي شماست.»15

رعايت هنجارهاي اخلاق جنسي، قبل از دوران بلوغ، زمينه صيانت و تقواي جنسي را در دوران پر هيجان بلوغ فراهم مي‏سازد.

ب: محويت برنامه‏هاي آموزش جنسي، بهداشت است و تفسير عمده‏اي كه از بهداشت وجود دارد پيشگيري از شيوع بيماريهاي مقاربتي و حاملگي‏هاي ناخواسته است. پيش‏فرض چنين رويكردي، آن است كه آموزش هنجارهاي اخلاق جنسي، يا لازم نيست و يا عملي نيست و از آنجايي كه عموم جوانان در معرض روابط جنسي كامل هستند بايد از عوارض منفي اين گونه رفتارها تا آنجا كه مي‏توان جلوگيري كرد و اين، عملي‏ترين پيشگيري آموزش بهداشت جنسي است.

در پاسخ مي‏توان گفت اگر هنجارهاي رفتار جنسي از سالهاي اوليه كودكي به كودكان آموزش داده شود و كودكان و نوجوانان فاصله آموزش تا بلوغ را به تمرين اين هنجارها بگذرانند، آن وقت نمي‏توان ادعا كرد كه عموم جوانان در معرض روابط جنسي كامل هستند.

نكته ديگر آن است كه رويكرد صرفاً بهداشتي، رويكرد كارآمدي نيست، زيرا عوارض منفي روابط ناهنجار جنسي لزوماً منحصر در عوارض بهداشتي نيست.

از امام رضا عليه السلام روايت شده است كه زنا به علت مفاسدي كه در بر دارد مانند قتل نفس، از بين رفتن و مخدوش شدن اصل و نسب، ترك تربيت كودكان، تباه شده موضوع ارث و ميراث و امثال اين مفاسد، حرام شده است. 16

نگاهي اجمالي به صفحه حوادث روزنامه‏ها گواه اين مدعي است كه در پس پرده بسياري از جنايت‏هاي صورت گرفته، رد پاي ناهنجاري‏هاي رفتار جنسي كاملاً مشهود است. شايد بتوان مهم‏ترين آسيب اجتماعي معلول ناهنجاري‏هاي جنسي را آسيب‏پذيري نهاد خانواده در مراحل مختلف دانست. بديهي است رويكرد صرفاى بهداشتي به امر آموزش جنسي از پرداختن به اين آسيب‏ها ناتوان است. از سوي ديگر هنجار شكني خاص، به هنجار شكني عام منجر مي‏شود.

كساني كه به هنجار شكني در روابط جنسي روي مي‏آورند به تدريج در حوزه‏هاي ديگر از جمله بهداشت جنسي نيز هنجار شكن خواهند شد.

ج: اگر چه از محتواي دقيق اين برنامه اطلاع چنداني در دست نيست اما با رجوع به برخي جزوات آموزشي موجود كه در دانشگاه‏ها آموزش داده مي‏شود و هم‏چنين اهدافي كه براي اين برنامه‏ها در نظر گرفته شده، مي‏توان حدث زد در اين برنامه‏ها، آموزش‏هايي براي برترين صورت‏هاي ممكن طراحي شده است و شيوه ارائه آن نيز با شفافيت تمام، صورت خواهد گرفت.

آموزش روش پيشگيري از سرايت بيماري‏هاي مقاربتي، استفاده از روش‏هاي نوين پيشگيري از حاملگي، در كنار عدم ارائه طرحي روشن براي آموزش هنجارهاي جنسي، عملاً به مخاطبان اين قبيل آموزش‏ها القاء مي‏كند آنها- يا اكثريت آنها- در معرض هنجار شكني‏هاي جنسي هستند و جامعه و مديران آن در تلاشند تا عوارض اين هنجار شكني‏ها را به حداقل برسانند.

عقلانيت چنين برنامه‏اي وقتي است كه:

1. درصد قابل قبولي از جوانان، روابط جنسي كامل قبل از ازدواج را تجربه كنند.

2. درصد قابل قبولي از اين هنجارشكنان، اطلاعات چنداني در زمينه بيماريهاي مقاربتي و شيوه پيشگيري از حاملگي نداشته باشند.

3. اين برنامه‏ها خود زمينه دريده شدن پرده‏هاي عفاف و حيا نشود و در كنار ارائه آموزش‏هاي لازم، تقواي جنسي را نيز در اولويت قرار دهد.

مقدمه اول و دوم مبتني بر وجود آمارهاي دقيق و قابل اعتماد است. اما از توجه به مقدمه سوم در اخبار مربوط به آموزش جنسي، اثر چنداني ملاحظه نمي‏شود؛ و در نهايت اينكه چه ميزان از ابتلاء به بيماريهاي مقاربتي، معلول نا آشنايي افراد نسبت به آموزه‏هاي بهداشتي است. آيا نمي‏توان فرض كرد به همان دلايلي كه فرد، هنجارهاي اخلاقي را پاس نمي‏دارد از رعايت خطوط قرمز بهداشتي نيز صرف نظر كند و آيا بسياري از معتاداني كه سرنگ‏هاي آلوده را مصرف مي‏كنند از عواقب مخاطره آميز آن اطلاعي ندارند، گو اينكه بسياري از بيماري‏هاي مقاربتي از طريق معتادان هنجارشكن انتقال مي‏يابد و به بهانه صيانت جامعه از آن، برنامه‏اي عام و گسترده، با هدف مدارس راهنمايي و دبيرستاني به اجرا در مي‏آيد كه مخاطبان آن هنجار شكني و جلوگيري را توأمان مي‏آموزند.

البته اين بدان معنا نيست كه آموزش جنسي در كشورهاي ديگر تأثيري در كاهش بيماري‏ها و پيامدهاي سوء روابط ناهنجار جنسي نداشته است كه به عكس مي‏توان آموزش جنسي را از جمله طرح‏هاي ضربتي موفق در اين كشورها ارزيابي كرد. اما سخن در اين است كه آيا نمي‏توان به گونه‏اي برنامه ريزي و سياست گذاري كرد كه از آسيب‏هاي مترتب بر آموزش جنسي در مدارس و دبيرستان‏ها كاست و آيا حجم روابط جنسي در دوران جواني در كشوري مانند كشور ما، مانند كشورهاي غربي از جمله آمريكاست، كه دولت در اين كشور مجبور به توزيع وسايل پيشگيري از حاملگي در سطح دبيرستان‏ها مي‏شود؟ البته همين امر باعث اعتراض بسياري از والدين در اين كشور شده است.

د: در برخي از طرح‏هاي مربوط به آموزش جنسي يكي از بهترين دوره‏ها براي آموزش، مقطع راهنمايي و دبيرستان معرفي شده و مناسب‏ترين مكان، مدارس راهنمايي و دبيرستان است كه در توجيه آن اين گونه استدلال شده است: «محيط‏هاي آموزشي، مهم‏ترين محل ارتباطات بين فردي كودكان و نوجوانان هستند و به اين جهت، دوران آموزش تحصيلي زمان مناسبي براي آموزش در زمينه مهارت‏هاي تبيين فردي كودكان در حال و آينده خواهد بود.»17

در اين زمينه توجه به نكاتي چند بايسته است:

1. اصولاً دوره جواني و نوجواني، دوره شور و هيجان و همراه با شيطنت‏ها و غفلت‏هاي خاص اين دوران است؛ جدي‏ترين مقولات آموزشي در مدارس و دبيرستان‏ها از نوعي مواجهه طنز گونه برخوردار هستند و جوانان و نوجوانان نيز رفتار متفاوت و متناقضي را درباره موضوعات واحد از خود بروز مي‏دهند.

2. اصولاً آموزش‏هاي جنسي براي جوانان از آن‏رو قابل توصيه است كه از يك سو، غرائز و نيازهاي دوران بلوغ براي اين گروه ناشناخته است و تجربه قبلي در مديريت، تدبير و كنترل اين نيازها و غرائز ندارند و از سوي ديگر، بروز و ظهور غرائز و نيازهاي جنسي در اين دوره، آن چنان تنش‏زاست كه مي‏توان گفت شديدترين مرحله نياز جنسي در سال‏هاي اوليه بلوغ و جواني بروز پيدا مي‏كند و به همين دليل است كه اين گروه از سوي بسياري از طراحان طرح‏هاي آموزش جنسي، گروه پر خطر قلمداد مي‏شوند.

3. مسائل جنسي به گونه‏اي است كه در حالت طبيعي، انسان‏ها در تعليم و تعلم آن مأخوذ به حياء هستند و اين حياء ورزي به خودي خود مطلوب است. طبيعي است كه يك از عوامل ايجاد كننده حياء، شخصي كردن و خصوصي كردن فضا، محتوا و مخاطب آموزش است و هرچه مفاهيم و آموزه‏هاي مزبور به آموزش جنسي و مفاهيم وابسته به آن در عرصه‏هاي عمومي‏تر در فضاهايي با ارتباط گسترده مطرح شود، اصل رعايت حياء در آموزش جنسي آسيب خواهد ديد.

4. ويژگي‏هاي رفتار جنسي در افراد گوناگون متفاوت است و كمتر مي‏توان در اين عرصه نسخه‏هاي عام و پيام‏هاي يكنواخت را به مخاطبان عمومي در يك گروه سني و يا يك گروه آموزشي القاء كرد. در سنين نوجواني و دروه بلوغ در حالي كه برخي افراد، آمادگي و سابقه پذيرش مفاهيم آموزه‏هاي جنسي را دارند، بسياري از آنان همچنان در دنياي پاك كودكي به سر برده و از تنش‏هاي دوران بلوغ هيچ‏گونه تصويري ندارند. البته اين به آن معنا نيست كه اين گروه هيچ‏گونه آموزشي را احتياج ندارند زيرا گفته شد كه حيات جنسي، بخشي از حيات انساني است كه در هر مرحله‏اي بايد متناسب با آن، آموزش هاي جنسي به مخاطبان ارائه شود.

بر اساس آنچه گفته شد مي‏توان در اينكه يكي از مناسب‏ترين دوره‏ها براي ارائه آموزش جنسي دوره راهنمايي و دبرستان است، تشكيك كرد و مي‏توان حدس زد كه رواج اين گونه آموزش‏ها در آموزشگاه‏هاي عمومي، به مبتذل كردن اين آموزش‏ها و در پي داشتن عوارض منفي آن از جمله از بين رفتن عفاف و حياء،‌جرأت پيدا كردن جوانان بر ارتكاب حداكثري جرائم جنسي و در نهايت بي توجهي به هشدارهاي بهداشتي اين آموزش‏ها، منجر شود.

در نهايت با تذكار تجربه ناموفق آموزش جنسي در مدارس برخي كشورهاي ديگر18 لزوم توجه به خانواده و اعتماد به كارآمدي آن در آموزش جنسي بيشتر مي‏شود.

ممكن است گفته شود آموزش جنسي مقوله‏اي تخصصي است كه خانواده‏ها توانايي، تخصص و يا فرصت لازم را براي انجام آن ندارند. در پاسخ مي‏توان گفت: برخي از پيچيدگي‏هاي آموزش مسائل تربيتي به طور عام، و آموزش جنسي به طور خاص، از يك سو ريشه در عدم رعايت اصل تقدم پيشگيري بر درمان است، چرا كه بسياري از معضلات پيچيده در مسائل روحي- رواني، معلول عدم مراعات اصول اوليه مصونيت است كه در زمينه مسائل جنسي، رعايت حياء و تقوي جنسي، مصداق اتم آن است.

از سوي ديگر، فرهنگ سنتي و مذهبي خانواده ايراني، داراي انرژي‏هاي ارزشمندي است كه بر اساس آن، وظيفه آموزش جنسي از سوي خانواده‏ها و نهادهاي مذهبي به خوبي ايفا مي‏شده است. به رغم اينكه ممكن است بر كتاب شريف «حلية المتقين» نقدها و اشكالات جدي وارد باشد و بپذيريم كه زمان كارآمدي اين كتاب سپري شده است، رواج مراجعه به آن بسياري از مشكلات خانواده‏ها در جامعه سنتي ما در حوزه آموزش و رفتار جنسي پاسخ مناسب خود را ميافته است، امروزه مي‏توان با جايگزين كردن كتاب‏هايي كه حوزه مسائل جنسي را منحصر در امور بهداشتي نمي‏كنند و اصل هماهنگي در ساحت‏هاي حيات انساني را به رسميت مي‏شناسند، توانايي‏هاي بالقوه خانواده در امر آموزش جنسي را به فعليت رساند.

در نهايت اينكه اگر تصدي‏گري خانواده در حوزه‏هاي تخصصي آموزش جنسي ممكن نباشد، مديريت و تدبير در اين عرصه بايد همچنان با خانواده‏ها باشد كه نظارت متمركزتري بر جوانان و نوجوانان دارند، و با تقويت نهادهاي مشاوره امور جنسي مي‏توان نيازهاي تخصصي خانواده را برطرف كرد.

اين نوشته گامي ابتدايي در چند و چون آموزش جنسي براي جوانان و نوجوانان است كه با نوعي نگاه منتقدانه به موضوع از اصل ضرورت چنين آموزش‏هايي غفلت نمي‏كند، طبيعي است كه خلأ ديدگاه‏هاي اثباتي كه از آسيب‏هاي آموزش‏هاي جنسي رايج به دور باشد امري غير قابل انكار است كه رويكرد صاحب نظران به اين موضوع را طلب مي‏كند.

آنچه در خاتمه اين مقال، قابل توجه است اينكه، در طراحي برنامه‏هاي تربيتي و در قلمرو آسيب‏ها و مسائل اجتماعي بايد تلاش شود تا اجماع و تفاهم حداكثري كارشناسان مربوطه را كسب كرد و قبل از اجرايي شدن اين قبيل طرح‏ها، كارآمدي و عقلانيت آنها د محافل علمي مورد بحث قرار گيرد كه از اين رو، توجه به تجربيات كشورهاي ديگر نيز مي‏تواند بسيار راه‏گشا باشد.

پي‏نوشت:

1. روزنامه همبستگي 4/3/1382 ص11

2. روزنامه ياس نو 13/9/1382 ص 10

3. روزنامه جام جم 19/9/1382 ص 13

4. روزنامه جام جم 16/9/1382 ص 1

5. روزنامه صداي عدالت 19/4/1382 ص 3 و روزنامه اعتماد 26/8/1382 ص 14

6. روزنامه صداي عدالت 19/4/1382 ص 3

7. روزنامه ياس نو 26/7/1382 ص 15

8. روزنامه اعتماد 26/8/1382 ص 14

9. همان

10. «و لا تاكلوا الربا» و «ان الخمر و الميسر رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه»

11. سوره نور آيه 33 وفرقان آيه 68